شنبه, 01 مهر 1396

Notice: Trying to get property of non-object in /home/akherat/public_html/plugins/content/plg_extranews/plg_extranews.php on line 484

Notice: Trying to get property of non-object in /home/akherat/public_html/plugins/content/plg_extranews/plg_extranews.php on line 485

Notice: Trying to get property of non-object in /home/akherat/public_html/plugins/content/plg_extranews/plg_extranews.php on line 484

Notice: Trying to get property of non-object in /home/akherat/public_html/plugins/content/plg_extranews/plg_extranews.php on line 485

Notice: Trying to get property of non-object in /home/akherat/public_html/plugins/content/plg_extranews/plg_extranews.php on line 484

Notice: Trying to get property of non-object in /home/akherat/public_html/plugins/content/plg_extranews/plg_extranews.php on line 485

Notice: Trying to get property of non-object in /home/akherat/public_html/plugins/content/plg_extranews/plg_extranews.php on line 484

Notice: Trying to get property of non-object in /home/akherat/public_html/plugins/content/plg_extranews/plg_extranews.php on line 485

Notice: Trying to get property of non-object in /home/akherat/public_html/plugins/content/plg_extranews/plg_extranews.php on line 484

Notice: Trying to get property of non-object in /home/akherat/public_html/plugins/content/plg_extranews/plg_extranews.php on line 485

Notice: Trying to get property of non-object in /home/akherat/public_html/plugins/content/plg_extranews/plg_extranews.php on line 484

Notice: Trying to get property of non-object in /home/akherat/public_html/plugins/content/plg_extranews/plg_extranews.php on line 485

Notice: Trying to get property of non-object in /home/akherat/public_html/plugins/content/plg_extranews/plg_extranews.php on line 484

Notice: Trying to get property of non-object in /home/akherat/public_html/plugins/content/plg_extranews/plg_extranews.php on line 485

Notice: Trying to get property of non-object in /home/akherat/public_html/plugins/content/plg_extranews/plg_extranews.php on line 484

Notice: Trying to get property of non-object in /home/akherat/public_html/plugins/content/plg_extranews/plg_extranews.php on line 485

Notice: Trying to get property of non-object in /home/akherat/public_html/plugins/content/plg_extranews/plg_extranews.php on line 484

Notice: Trying to get property of non-object in /home/akherat/public_html/plugins/content/plg_extranews/plg_extranews.php on line 485

Notice: Trying to get property of non-object in /home/akherat/public_html/plugins/content/plg_extranews/plg_extranews.php on line 484

Notice: Trying to get property of non-object in /home/akherat/public_html/plugins/content/plg_extranews/plg_extranews.php on line 485

حائری نامه

كاروانيان در بيابان راه را گم كردند. به صومعـه‏اى رسيـدند. در آن جا عارفى در حال عبادت بود. پرسيدند: راه از كدام طرف است؟ عارف با سر آسمان را نشان داد و منظور او را دريافتند. (التحصين ابن فهد حلّى، ص۴۳)

استاد عبدالحسين حائرى از آن دست انسانهاست كه بزرگ‏ترين ويژگى او انتخاب اوست و بر سر اين انتخاب، عمر خود را تقديم كرده است. او با جايگاه علمى، خانوادگى و اجتماعى، زيباترين راه را برگزيده است. آنچه از زندگى او مى‏توان آموخت يك نكته بيش نيست و آن عشق است، عشق به انسان و آگاهى و تعالى او. حضرت استاد سالها در حوزه مقدسه قم با فقه، اصول، فلسفه و اخلاق به سر برد و در تداوم آن به بازشناسى منابع اين علوم تغيير مسير داد. انتخابى چنين بزرگ، او را به بيش از نيم قرن تلاش در كتابخانه مجلس و كتاب‏پژوهى و نسخه‏شناسى و تربيت شاگردان رهنمون گردانيد. اين راه چقدر ارزشمند و قيمتى بود كه از زندگى‏اش و تمام آرزوهايش دست كشيد.

در اين مجال به فرموده آخرين فرستاده خداوند كامياب مى‏شويم كه: «سوگند به او كه جان محمد در دست اوست يك دانشمند برتر از هزار عابد است كه عبادت آن براى خود و دانش او براى همگان است». (ميزان الحكمة، حديث ۱۳۷۳)

مؤسسه كتاب‏شناسى شيعه همراه دو طرح بزرگ علمى؛ دانشنامه آثار شيعه و بزرگان شيعه، به طرح‏هاى ديگرى چون عرضه مقالات و آثار نام‏آوران عرصه كتاب‏پژوهى و شخصيت‏شناسى اشتغال دارد. از اين طرح، جرعه‏اى از دريا (۳جلد تاكنون) مجموعه مقالات و بيانات حضرت آيه‏الله سيدموسى شبيرى زنجانى، در پرتو روضات، پنجاه مقاله از استاد علامه سيد محمدعلى روضاتى و نگاهى به دريا (۱جلد تاكنون) مقالات استاد آيه‏الله سيداحمد مددى را تدوين و منتشر كرده است. و اينك مجموعه مقالات استاد حائرى كه سرشار از نكته‏هاى ناب كتاب‏شناسى و شخصيت‏شناسى است و بازشناسى آن از نيازهاى امروز ما به شمار مى‏آيد. اين مجموعه تلاشى است براى معرفى آثار و انديشه ها و رهيافت‏هاى دانشمند و فهرست‏نگار بزرگ روزگار ما. در اين مقدمه فصلى كوتاه از زندگى ايشان را مرور مى‏كنيم.

زندگى نامه خودنوشت استاد حائرى

اينجانب عبدالحسين حائرى متولد ۱۳۰۶ شمسى و ۱۳۴۶ قمرى، در شهر قم متولد شدم و به مناسبت زمان كه آغاز محرم بود، مرحوم پدرم كه ارادت بسيار خدمت ائمه عليهم‏السلام داشت نام من را عبدالحسين گذاشت (رحمة الله عليه). بايد دانست كه مادرم، دختر مرحوم آيه‏الله آقا شيخ عبدالكريم حائرى از زنان نام‏آور و پارسا بود و پدر بزرگوارم به او احترام بسيار مى‏گذارْد.

تحصيلات در قم انجام شد، سالها به درس آيات حجّت و خوانسارى و آية الله بروجردى و سيد صدرالدين رفتم. كفايه را نزد آقاى شيخ محمد على كرمانى و اندكى نزد آقا سيد محمدرضا گلپايگانى خواندم، رسائل را در نزد آقا سيد محمدصادق شريعتمدارى [برادر مرحوم آيه‏الله سيد كاظم شريعتمدارى] خواندم. مكاسب را در نزد حاج شيخ مرتضى [حائرى] تلمّذ كردم. اينجانب از سال ۱۳۳۰ كه از قم به تهران آمدم در كتابخانه مجلس به كار كتاب شناسى اشتغال ورزيدم و تا مدتى در لباس روحانى بودم. در مورد كار و فعاليت فهرست به جلد ۱۰ بخش سوم مراجعه شود.

حائرى۱۳۹۰

عاقبت از ما غبار ماند زنهار

 تا ز تو بر خاطرى غبار نماند

سعدى شوريده بى‏قرار چرائى

 از پى چيزى كه بى قرار نمانَدْ

كتبه عبدالحسين حائرى ۶ بهمن ۱۳۹۰

استاد حائرى به روايت چند تن از پژوهشگران

حجه‏الاسلام صدرايى خويى:

پير كتاب شناسى و نسخه‏پژوهى استاد عبد الحسين حائرى

نيكى پير مغان بين كه چو ما بد مستان

 هر چه كرديم به چشم كرمش زيبا بود

(حافظ شيرازى)

استاد دانشمند عبدالحسين حائرى، يكى از معدود اساتيدى هستند كه در عرصه‏هاى مختلف علمى در جامعه ما در حدود بيش از نيم قرن نقش آفرين هستند. استاد بعد از تحصيل علوم در حوزه علميه قم به تهران منتقل و در كتابخانه مجلس شوراى اسلامى مشغول به كار گرديد. اولين خدمت علمى استاد در اين كتابخانه، فهرست‏نويسى نسخه‏هاى خطى آن به شكل علمى بود كه حاصل آن به صورت بيست جلد فهرست نسخه‏هاى خطى به نام استاد منتشر شده است. نقش استاد در كتابخانه مجلس، بعد از پيروزى انقلاب اسلامى خيلى پر رنگ و در برخى موارد انحصارى گرديد. اولين خدمت استاد در اين زمينه حفظ گنجينه عظيم نسخه‏هاى خطى اين كتابخانه بعد از انقلاب بود.

استاد نقل مى‏كردند بعد از پيروزى انقلاب كه رژيم پهلوى سقوط كرد و مجلس كه يكى از كانون‏هاى قدرت رژيم بود با فرار نمايندگان خالى ماند. كتابخانه نيز به همين وضعيت بود ولى استاد با هوشيارى به دستور امام خمينى، بلافاصله كتابخانه را تحويل گرفته و به لطف خدا و در اثر هشيارى ايشان حتى يك كتاب و سند از اين كتابخانه بزرگ جابجا نگرديد.

خدمت ديگر استاد در اين عرصه ارتباط با صاحبان نسخه‏هاى خطى و خريد آنها و در مواردى تشويق صاحبان آنها به اهداى كتابهايشان، به كتابخانه مجلس بود كه اين امر موجب افزايش چشمگير نسخه‏هاى خطى كتابخانه از نظر كمى و كيفى گرديده و نسخه‏هاى منحصر و نفيس زيادى در اثر اين تلاش، نصيب كتابخانه مجلس گرديد.

از نمونه بارز تلاش استاد براى جذب نسخه‏هاى نفيس به كتابخانه مجلس مى‏توان از سفينه تبريز ياد كرد كه در اثر تلاشها و مذاكرات چندماهه استاد با مالك نسخه از يك سو و با هيأت رئيسه وقت مجلس از سوى ديگر، اين اثر گرانقدر و بى نظير براى كتابخانه مجلس خريدارى گرديد.

تلاشهاى بى وقفه و طاقت‏فرساى استاد در شناسنايى نسخ خطى جذب شده به كتابخانه و همچنين معرفى آنها به محققان و پژوهندگان از ديگر فعاليت‏هاى مستمر استاد به شمار مى‏رفت كه بيش از نيم قرن ادامه داشت. در اين راستا استاد با تمام طبقات مردم، دانشجو، استاد، نويسنده، پير، جوان، با سليقه‏هاى مختلف فكرى ارتباط صميمى داشت و همه به وى اعتماد مى‏كردند و حاصل تلاش‏هاى علمى‏شان را با استاد در ميان گذاشته و از وى استمداد مى‏نمودند. در موارد متعدد شاهد بودم كه استاد هفته‏ها مشغول كمك علمى به نويسنده‏اى يا دانشجويى جوان بودند.

همچنين ارتباط استاد با مجموعه كاركنان كتابخانه جالب و ستودنى بود. همه كاركنان وى را نه رئيس كتابخانه، بلكه به منزله پدر خود و دوست صميمى مى‏دانستند و استاد در مشكلات تك تك آنها، مشاورى دلسوز و درمانگرى آرامش‏بخش بود.

نگارنده توفيق آن را داشته كه در سالهاى ۱۳۷۵ تا۱۳۸۰ به مدت چند سال در هر هفته دو روز با تعدادى از دوستان نسخه پژوه در اتاق محل كار استاد، با راهنمايى ايشان، مشغول فهرست نويسى نسخه‏هاى خطى بوديم. در اين مدت از عنايت‏هاى ايشان علاوه بر استفاده‏هاى علمى وافرى كه داشتيم، آن اندازه نصيب ما گرديد كه قلم از بيان آن قاصر است.

در هر موقع هر سؤالى داشتيم على‏رغم مشغله‏هاى متعدد استاد، از محضرشان مى‏پرسيديم و استاد با كمال سماحت و خوشرويى جواب مى‏گفتند به طورى كه ما را در پرسيدن سؤالات بيشتر جسور مى‏كردند. خوشرويى و حسن خلق استاد زبانزد خاص و عام بوده و هست و به همين دليل محضر ايشان هميشه محل تردد بزرگان و پيشكسوتان عرصه علم و ادب و همچنين دانشجويان و مراجعه كنندگان عادى با سليقه‏هاى مختلف بود و اين تنوع مراجعه كنندگان شايد مختص استاد باشد.

الآن آن كوله بار علم و معرفت در اثر كهولت سن در كنج منزلشان آرميده و دانشجويان و دانش پژوهان از درك محضر وى محروم گرديده‏اند. از خداى متعال براى آن استاد وارسته صحت و سلامتى و عزت و سعادت دارَين را مسئلت دارم. و آخر دعوانا ان الحمد للّه رب العالمين

حجه‏الاسلام رضا مختارى:

در سالهاى دهه شصت، كه تازه با مخطوطات آشنا و مشغول تصحيح آثار شهيد ثانى شده بودم، از معدود كسانى كه علاوه بر همراهى و ارشاد خيلى مشوّقم بودند حضرت استاد جناب مستطاب آقاى عبدالحسين حائرى(دام عزّه و عمره) بود. اين بزرگوار در كتابخانه مجلس با ابجدخوانهايى مانند بنده با مهربانى بسيار  رفتار مى‏كرد و تصوير هر نسخه‏اى را كه مى‏خواستم به راحتى در اختيارم قرار مى‏داد، حتى برخى نسخ فهرست ناشده از جمله نسخه‏اى مهم از غاية المراد را.

البته آن روزگار، كتابخانه‏ها مانند اكنون به آسانى تصاوير مخطوطات را در اختيار نمى‏نهادند ولى اين بزرگوار علاوه بر اين كار، از هيچ‏گونه راهنمايى و ارشاد و كمك دريغ نمى‏كرد و در حقيقت با برخورد متواضعانه خود، مشوّق طلابى مانند بنده بود به طورى كه بيشترين كتابخانه از كتابخانه‏هاى خارج قم كه با آنها سر و كار داشتم كتابخانه مجلس بود آن‏هم به بركت وجود اين مرد نازنين، دوست‏داشتنى، متواضع و متدين و قانع و معادباور، به طورى كه تا سالها پس از رياست كتابخانه مجلس يعنى تا چند سال پيش، ظاهراً حتّى منزل ملكى نداشت و مستأجر بود. فاعتبروا يا أُولى الأبصار

حافظه زنده كتابخانه

نوشته جناب آقاى احمد جلالى فراهانى:

همان لحظه ورودمان، وقتى مى‏شنوند آمده‏ايم تا استاد عبدالحسين حائرى را ببينيم مى‏گويند: «كتابخانه را بگيريد». اينجا كتابخانه مجلس شوراى اسلامى است. با قدمتى بيش از سن و سال من و تمام كسانى كه در اين اتاق ايستاده‏ايم. دنبال كلمات مى‏گردى كه بگويى براى چه آمدى كه يكى از آن ميانه مى‏گويد: «استاد در ميان كتابها غرق شده است». و اين، البته جان كلام است. آنچه كه من مى‏خواستم بدانم را همان اول كار شنيدم. حتى وقتى با هدايت يكى از دست‏اندركاران كتابخانه نزد او رفتيم، چيزى غير از اين نيافتم. تمام واقعيت «استاد عبدالحسين حائرى» همين نكته است و من آن را به وضوح ديدم. استاد ميان كتابهاى كهنه و فرسوده غرق شده بود. با پيپى كه از كشيدنش لذت مى‏برد و صداى پايين و كلمات شمرده شمرده‏اى كه حكايت از تواضعى داشت كه مختص آنهايى است كه خانه و خراباتشان حرف است و كلمه و عشق و دانايى.

از احترامى كه اطرافيان برايش مى‏گذاشتند معلوم بود كه اقتدارش را از قلب آدمها مى‏گيرد، نه مغز آنها و دلسوزانه‏ترين نصايح را در چند جمله كوتاه به اطرافيان مى‏گفت و در خود خاموش مى‏شد.

استاد عبدالحسين حائرى، اصل و اهليتش قمى است:

قم به دنيا آمدم. سال ۱۳۰۶ در محله دوبركه. محله دوبركه بين محله عشقعلى و محله تكيه آقا سيد حسن بود. تحصيلاتم را با مكتب آغاز كردم و پيش از آن نزد پدر دروس عربى آموختم و گلستان سعدى را تا شش سالگى تمام كرده بودم و ادعيه و قرآن را هم كامل آموخته بودم.

او اصلاً مدرسه به شيوه معاصر و امروزى نرفته و تحصيلاتش آزاد بوده است:

مقدمات دروس حوزوى را پيش پدر آموختم. در واقع از سه مرحله مقدمات، سطح و خارج كه هر دوره ابتدا و مقدمات دارد و انتها و دوره نهايى مقدمات را پيش پدر مى‏آموختم.

او در خاندانى پارسا و دانشمند به دنيا آمده بود و چنين شيوه تحصيلى در اين خاندان كاملاً طبيعى به نظر مى‏آيد. پدرش «ميرزا احمد حائرى» يكى از بزرگان و دانايان روزگار خويش بود و پدر بزرگش «آيت الله حاج شيخ عبدالكريم حائرى يزدى» بزرگ ترين فقيه و اصولى زمان و پدرش آقا ميرزا احمد به شدت مراقب نحوه درس خواندن و رفتار او بود:

دوره‏هاى نهايى مقدمات و سطح و خارج را نزد بزرگانى چون آيت الله صدوقى و آيت الله شيخ عبدالوهاب روحى آموخته و شرح لمعه را كه از دروس سطح بود، خدمت آيت الله گلپايگانى گذراندم و كتاب رسائل در اصول فقه را نزد علمايى چون مرحوم آيت الله گلپايگانى و مرحوم شريعتمدارى آموختم و درس كفايه كه يك درس نهايى در دوره سطح بود را پيش مرحوم آيت الله كرمانى گذراندم.

او همچنين از محضر اساتيدى چون آقا سيد محمد تقى خوانسارى، آقاى حجت و مرحوم حضرت آيت الله بروجردى بهره‏ها برده است:

در سال ۱۳۳۰ به قصد انصراف از معيشت روحانى، قم را ترك كردم و به تهران آمدم و چون تخصصى نداشتم، تصميم گرفتم به دنبال كاسبى به بازار بروم. علت اينكه چنين تصميمى گرفتم، صرفا شدت و سختى نوع زندگى روحانى بود كه تحمل آن را نداشتم. البته اين كار من باعث تعجب افراد خانواده و بسيارى از دوستانم شد. با اين حال من به تهران آمدم و در اينجا ساكن شدم.

چندى بعد دكتر بهبهانى ـ رئيس وقت كتابخانه مجلس‏ـ از او دعوت مى‏كند كه به كتابخانه مجلس برود:

دعوتش را پذيرفتم و يك روز به آنجا رفتم. اما با توجه به سابقه ذهنى بدى كه از ادارات در اين زمان داشتم، همين كه چند دقيقه‏اى مرا معطل كردند، منصرف شدم و به خانه بازگشتم. حدود يك سال پس از اين ماجرا، شبى در منزل امام جمعه زنجانى با يكى از شخصيتهاى مجلس كه با رئيس مجلس آشنايى داشت برخورد كردم و ايشان از من دعوت كرد كه به كتابخانه مجلس بروم. من هم قبول كردم و مدتى در آنجا مشغول تدريس به چند نفر از اعضاى كتابخانه شدم. در آن زمان اتفاقى افتاده بود كه من از آن بى‏خبر بودم و آن جابه‏جايى چندين كتاب از كتابخانه بود... كه به دنبال آن دادسراى وقت، قسمت كتابهاى خطى را مهر و موم كرده و به هيچ كس اجازه نمى‏داد به كتابها دست بزند.

به هر حال به واسطه پيشنهادى كه به استاد حائرى داشتند به او پيشنهاد مى‏كنند كه در آنجا كار بررسى بر روى كتابهاى خطى را دنبال كند و «به اين ترتيب مهر و موم ها را بر داشتند و با من قرار دادى بستند كه در ازاى هر كتابى كه معرفى مى‏كنم ۵ تومان بگيرم» و اين آغاز كار استاد حائرى در كتابخانه مجلس است و چند سالى هم قرار دادى كار كردم تا سرانجام در سال ۱۳۳۶ استخدام شدم.

استاد عبدالحسين حائرى پيش از استخدام رسمى در كتابخانه مجلس اولين فهرست مستقل خود را در سال ۱۳۳۵ منتشر مى‏كند كه همان جلد چهارم فهرست كتابخانه مجلس است. او همچنين به بازنگرى دو جلد سابق دوم و سوم اهتمام مى‏ورزد و تا به امروز متجاوز از بيست جلد از فهرستهاى كتابخانه به سعى و نظارت او انتشار يافته است.

حائرى در فهرست نگارى صاحب سبك و ژرف‏نگر است و بدين سبب فهارس تعريفى او در ميان ديگر فهارس كتابخانه‏هاى ايران مورد تحسين دانشمندان سراسر جهان واقع شده است و از جمله اين دانشمندان مى‏توان از «فؤاد سزگين» و «عبدالرحمان بدوى» نام برد و از اين بابت مى‏توان به جرأت وى را در فن فهرست نگارى، يگانه زمان خود خواند. استاد علامه «جلال‏الدين همايى» سالها پيش به اين موضوع اشاره كرده است:

شرح حالى كه حضرت فاضل محقق معاصر، آقاى عبدالحسين حائرى، از استاد دانشمند حكيم، عالم رياضى و خطاط و رسام هنرمند نامدار عهد قاجار، ميرزا محمد على حسينى اصفهانى. .. نوشته‏اند... از هر حيث به ويژه از جهت فهرست مؤلفات و بيان موضوع تأليف و تجزيه و تحليل مسائل كتاب با نقل نمونه مطالب پاره‏اى از آنها به حدى مستدل و پر فايده و جامع الاطراف بود كه جايى براى خودنمايى حرف ديگران باقى نگذاشت و مخصوصا براى اين حقير كه از ديرباز عمرى در رنج تأليف و تتبع تاريخ و تراجم رجال اصفهان گذرانده و ساليان دراز با اين كار عشق ورزيده ام، مبحثى بسيار شيرين و دلكش بود و با اينكه از حدود پنجاه سال پيش در دوران تحصيل طلبگى نام و ترجمه حال مختصر آن بزرگ عالم محقق را تالى و ثانى ملا عبدالعلى بيرجندى مى‏توان شمرد و با تعريف و تمجيد و تعظيم فراوان از اساتيد فلسفه و رياضى شنيده و با مؤلفات او آشنا شده بودم، باز در خلال مندرجات مقاله آقاى حائرى نكات و دقايقى بود كه براى اين حقير مورد استفاده قرار گرفت.

استاد عبدالحسين حائرى اولين كارش چاپ حاشيه تبصره بود كه به خواسته عده‏اى آن را با آوردن فتاواى آيت الله بروجردى و شرح مشكلاتش در سال ۱۳۳۴ش به انجام رساند:

بعد تبصره داعى رازى در علم كلام و در مبحث امامت را هم چاپ كردم. به دنبال اينها دررالفرائد و الاصول، جدمان را هم چاپ كردم و سپس به سراغ لغتنامه رفتم و چند جلد آن را تا حرف «ر» نوشتم. نكته جالب و مهم در اين مورد اجازه نوشتن پاورقى بود كه از سوى مرحوم استاد محمد معين به بنده تفويض شد، غير از اينها چند رساله هم راجع به رياضيدانان ايران در مجله وحيد نوشته‏ام.

روش عبدالحسين حائرى در فهرست نگارى، شناخت كتاب و مؤلف است:

گاهى راجع به يك كتاب، دو يا سه ماه معطل مى‏شدم؛ يعنى مجموعه‏اى كه هفتاد يا هشتاد رساله، گاهى يك سال در دستم بود. اول با كتابخانه قرارداد بستم به تعداد كتبى كه فهرست مى‏كنم حق الزحمه بگيرم. هر كتابى پنج تومان كه نصف آن را قبل و نصف ديگرش را بعد از چاپ بپردازند. از آن رو من نمى‏توانستم در اين كار عجله كنم كه شناخت كتاب در نزد من مهم بود.

كم‏كم چشمم در كار كتاب شناسى باز شد و فهرستها را ديدم. بيشتر متوجه شدم كه نكته مهم در كار فهرست، همان نكته‏اى است كه درست به آن توجه نمى‏شود و وقتى براى آن صرف نمى‏گردد، در حالى كه مسأله مهم فهرست نويسى همين نكته است. خيلى از آثار اسلاميان ممكن است موجود باشد، ولى ما اطلاع نداريم. در فهرستها و شرح حالها بر مى‏خوريم كه فلان شخص مثلاً ابن عميد، كاتب معروف ـ كه الآن شهرتش به منشآتى است كه دارد، بگذريم از اينكه همه مجموعه منشآت منسوب به او كه باقى مانده مشكوك است كه از اوست يا نه ـ  ، داراى مجموعه‏اى از رياضيات بود. در مقدمه كتاب كواكب عبدالرحمان صوفى نوشته شده است كه من در رى، رصدخانه ابن عميد را ديدم. اين شخص، آنقدر در علم رياضى و ستاره پيشرفت كرده، كه رصدخانه داشته است. الآن هيچ كتابى از او در دست نيست. (البته در ذريعه مجموعه رياضيات از او ياد شده كه در تركيه است) چنان كه كتابهاى زيادى مى‏شناسم كه صاحبان آن شناخته نشده است.

بر اين اساس، من هميشه فكر مى‏كردم و هنوز هم فكر مى‏كنم كه وظيفه بزرگ براى مسلمانان، خاصه ايرانيان مسلمان، شناسايى اين آثار است. اينها افتخاراتى است مربوط به مسلمانان، اين همه آثار خطى در هيچ مذهب، قوم و قبيله‏اى ديده نشده و بسيارى از آنها همين طور ناشناخته مانده است؛ يعنى اينكه از يك سو بسيارى را مى‏دانيم كه كتابهايى داشتند، ولى كتابهاى بسيارى را مى‏شناسيم كه صاحبانش معلوم نيست. بايد دست كم اينها معلوم شود كه نوشته كيست.

آخرين كلام استاد عبدالحسين حائرى لبخندى است كه به مرگ مى‏زند:

من البته اصلاً از مرگ نمى‏ترسم. اما از مرگ دانش مى‏ترسم و با اين وضعى كه دانشجويان، دانش‏آموزان و ساختار آموزشى كشور ما دارد، من خيلى نگران آينده هستم و احساس مى‏كنم كه اين نقص خيلى خطرناك است. متأسفانه اين بچه‏ها كه به سراغ ما مى‏آيند، هيچ چيزى نمى‏دانند و يا اگر هم مى‏دانند، خيلى ناقص و متناقض است. علت هم معلوم است؛ در دانشگاه كه درست درس نمى‏دهند و در مدرسه هم از بابت كنكور و دانشگاه اشتياق و انگيزه علم و دانش پژوهى را از آنان سلب مى‏كنند.

در طى ساليان متمادى دو موضوع بيش از ساير موضوعات، ذهن استاد را به خود مشغول داشته است: اول شيوه صحيح كتاب شناسى و فهرست نگارى نسخ خطى كه به تعبيرى خود مبدع آن است و موازين و شرايط آن را مشروحا بيان كرده است و ديگر ضرورت نگارش تاريخ علم در ايران بر اساس كتاب شناسى نسخه‏هاى خطى.

تأكيد مبرمى كه استاد بر ضرورت تأسيس كرسى تاريخ علم، در دانشگاه ها و ديگر مراكز آموزش عالى در ايران مى‏كند در واقع پيام حائرى است به مسؤولان فرهنگى كشور تا نسبت به اين تشخيص و چگونگى ايجاد آن اهتمام ورزند.

قدردانى از استاد حائرى در آثار محققان

اشاره: اين مقاله شامل شمارى از تقديرها و سپاس نويسندگان و پژوهشگران از تلاشهاى استاد حائرى است. ايشان در مقام رياست و فهرست نگار كتابخانه مجلس شوراى اسلامى دلسوزانه مراجعه كنندگان را راهنمايى نموده و گاهى در قرائت نسخه و مقابله نيز به مصححان يارى مى‏نمودند. انتقال علم و فرادهى دانش در اين سپاسها نمود ويژه‏اى دارد. يادآور مى‏شود در اين مجال چند نمونه از شمار فراوان قدردانى از زحمات استاد گزينش شده، فراهم آورى همه قدردانى‏ها مجال ديگرى مى‏طلبد. اين مطالب به همت استاد محمود نظرى ـ از شاگردان برجسته استاد حائرى ـ كه اكنون در كتابخانه مجلس به فهرست نويسى اشتغال دارد، سامان يافته است.

مرحوم على اصغر حكمت در مقدمه مجلد نهم كشف الاسرار و عدّة الابرار كه در سال۱۳۸۰ ق نگاشته است درباره استاد مى‏گويد:

در ميان گروه جوانان دانش پژوه كه با ما در اين طريق مبارك گام برداشته و در اين ميدان مقدس علم سعى بر افراشته‏اند آقاى عبدالحسين حائرى جوانى گرانمايه است و در سياق علم و ادب مردى بلند پايه. در تصحيح جزوات و مقابله با سور و آيات و تطبيق سواد با اصل و تحرير حاشيه بر متن سعى وافر و جدّ وافى مبذول داشته (جزاه الله احسن الجزاء).

در نامه مرحوم جلال‏الدين همائى منتشر شده در مجله وحيد آمده است:

شرح حالى كه حضرت فاضل محقق معاصر آقاى عبدالحسين حائرى (دام توفيقه و فضله العالى) از استاد دانشمند حكيم، عالم رياضى و خطاط و رسام هنرمند نامدار عهد قاجار ميرزا محمد على حسينى اصفهانى فرزند ميرزا اسماعيل اصفهانى قاينى الاصل متوفى ۱۳۰۵ هجرى مدفون در امامزاده يحيى طهران (رحمه الله تعالى) نوشته‏اند و در مجله محترم وحيد درج شده است، از هر حيث به ويژه از جهت فهرست مؤلفات و بيان موضوع تأليف و تجزيه و تحليل مسائل كتاب با نقل نمونه مطالب پاره‏اى از آنها كه اى كاش بيشتر و تمام‏تر نقل كرده بودند به حدى مستدل و پرفايده و جامع الاطراف بود كه جايى براى خودنمايى حرف گيران باقى نگذاشت و مخصوصا براى اين حقير كه از ديرباز عمرى در رنج تأليف و تتبع تاريخ و تراجم رجال اصفهان گذرانده و ساليان دراز با اين كار عشق ورزيده‏ام، مبحثى بسيار شيرين و دلكش بود و با اينكه از حدود پنجاه سال پيش در دوران تحصيل طلبگى نام و ترجمه حال مختصر آن بزرگ عالم محقق را كه از جهت تظلّع و براعت و احاطه در فنون رياضى، به حق و شايستگى، او را تالى و ثانى ملاّ عبدالعلى بيرجندى متوفى ۹۳۴ ه مى‏توان شمرد، با تعريف و تمجيد و تعظيم فراوان از اساتيد فلسفه و رياضى شنيده و با مؤلفات او آشنا شده بودم، باز در خلال مندرجات مقاله آقاى حائرى (سلّمه الله تعالى) نكات و دقايقى بود كه براى اين حقير مورد استفاده قرار گرفت.

اميد است كه دامن اين قبيل افادات و تحقيقات را از دست ندهند، خاصه با همان روش و شيوه متقن پسنديده عالمانه كه بحمدالله از غوغاى فضل فروشى و مرض رعونت و خودپسندى جاهلان عالم نما مبرا و پيراسته است... توفيق ايشان و ديگر خدمتگزاران صميم فرهنگ و ياران يكدل دانش و ادب را از خداوند كريم خواستارم.

دكتر نجفقلى حبيبى در مقدمه شرح توحيد صدوق مى‏نويسد:

... و يجب علىّ أن أقدم شكرى الى سماحة... الاستاذ عبدالحسين الحائري رئيس مكتبة مجلس الشورى الاسلامي الذي شوّقني بنشر هذا الأثر القيّم و مكنني من الحصول على صورة من نسخة نفيسة منه...

استاد سيدعلى ميرشريفى در مقدمه كتاب الجمل شيخ مفيد چنين سپاس گفته است:

...و أيضاً أُقدم جزيل شكري الى الاستاذ المعظّم الشيخ عبدالحسين الحائري (سلّمه الله) سبط آيه‏الله الحاج الشيخ عبدالكريم الحائري اليزدي (رحمه الله) أمين مكتبة مجلس الشورى الاسلامي حيث تفضّل عليّ بمصورة من مخطوطاته بدون أي قيود....

مرحوم محدث ارموى در مقدمه كتاب الايضاح اثر فضل بن شاذان (تهران، نشر دانشگاه تهران، ۱۳۶۳) ص ۶۴ نوشته است:

... الثالثة ـ نسخة مكتبة مجلس الشورى، و وفّقنا عليها بوسيلة صديقنا الفاضل عبدالحسين الحائري مفهرس المكتبة (أصلح الله باله و أحسن حاله و مآله) فإنّ النسخة غير مذكورة فى الفهارس المطبوعة بل ذكرت فى الجزء الذى لم يطبع من الفهرست إلى الآن فاستدعيت منه أن يكتب لى خلاصة ما ذكره هناك فكتبَ...

حجة الاسلام محمدرضا انصارى قمى در كتاب المخلص فى اصول الدين  شريف مرتضى (كلمة المحقق ص۳۶) آورده است:

... أُنوه بجميل من آزرني في إنجاز هذا العمل و أخص بالذكر منهم... العلامة الاستاذ عبدالحسين حائري أمين المخطوطات في مكتبة لإرشاداته القيمة و كان لتشجيعه أكبر الأثر في شحذ همّتي للقيام بهذا العمل... .

آقاى مهران افشارى در ديباچه كتاب فتوت نامه‏ها۱۱) نوشته است:

يكى از سعادتهاى بزرگ در زندگى اينجانب دوستى و همنشينى با استاد عبدالحسين حائرى بوده است. آن گنج ناشناخته كنج بهارستان را مى‏گويم. بزرگ فرزانه‏اى آزاده كه اگر عنايات، تشويق‏ها و راهنمايى‏ها و دستگيرى‏هاى ايشان نبود، شايد اين كتاب تدوين نمى‏شد و يا آشفته‏تر از آنچه هست ارائه مى‏گرديد. آقاى حائرى گذشته از اينكه براى استفاده از كتابها، نسخه‏هاى خطى كتابخانه مجلس به بنده لطف و عنايت داشته در تصحيح برخى مطالب رساله‏هاى اين كتاب نيز ياور و راهنماى اينجانب بوده‏اند. از ايشان صميمانه سپاسگزارم. فراموش نمى‏كنم كه استاد حائرى مرا با نامه‏اى به استاد ايرج افشار معرفى فرمودند... .

استاد عبدالهادى حائرى در كتاب تشيع و مشروطيت در ايران چنين عرض ارادت كرده است:

در تابستان ۱۹۷۰/ ۱۳۴۹ خورشيدى كه به منظور پژوهش از كانادا به ايران رفتم دانشمند معظم جناب آقاى عبدالحسين حائرى رئيس كتابخانه مجلس شوراى ملّى مرا به منابع و مدارك سودمند و فراوانى راهنمايى كردند. با آسان ساختن مشكلات پژوهش، آقاى حائرى روند پژوهشهاى مرا در ايران به شيوه‏اى ثمربخش تسريع كردند. علاوه بر اين آقاى حائرى با توضيح پيرامون برخى مطالب مشكل كتابهاى نائينى سطح آگاهى مراد درباره افكار وشيوه‏هاى فكرى وى بالا بردند... .

حجه‏الاسلام سيد صادق حسينى اشكورى در مجلد۴۱ فهرست نسخه‏هاى خطى كتابخانه مجلس مى‏نويسد:

... و هرگز يادم نمى‏رود كه از استوانه علمى اين مجموعه كه اكنون به جهت نقاهت در منزل استراحت مى‏كند ـ استاد شيخ عبدالحسين حائرى ـ ياد كنم. كسى كه نسخه‏هاى خطى اين مجموعه، دستان مهربان او را پنجاه سال درك كرده‏اند و در و ديوار مخزنها و اوراق و جلدها هميشه گواه حضور اوست. كتابخانه مجلس شوراى اسلامى فعلى و ملّى سابق، با نام استاد حائرى گره خورده است. نه تنها چون فهرست مخطوطات اين كتابخانه را كنكاشانه و با دقت و وسواس نگاشته و هزاران برگه يادداشت لابلاى نسخه‏هاى فهرست ناشده به يادگار گذاشته، بلكه چون ملجأ دانشمندان، اديبان و سياستمداران ايران در پنج دهه گذشته بوده و آرامش دانشجويان و كتاب دوستان بوده كه از اندوخته او بهره برده‏اند و از راهنمايى‏هاى بى دريغ و بى منّتش سود جسته‏اند و در اين ميان دقت ايشان را در تهيه كتابهاى ناب و ناياب كه ارزش مادى و معنوى كتابخانه مجلس را صد چندان كرده نبايد فروگذاشت. اميد كه اين چراغ پرفروز، سالهاى سال بدرخشد و همگان را نور بخشد.

پروفسور فرانسيس ريشار در سخنرانى خود به مناسبت گراميداشت استاد حائرى (۲۴ آبان۱۳۸۰ ش) گفته است:

بنده اولاً مى‏خواهم چند سخن شخصى مربوط به استاد بزرگ حائرى كه هميشه براى ما رهبر بوده در زمينه نسخه شناسى بگويم . تمام دوستان خارجى نسخه شناس در كتابخانه مجلس ايشان را يك انسانى كه هميشه با پذيرايى گرم از دوستان استقبال مى‏كند و او را يك همراه و همكار پردانش مى‏دانند... براى ما آقاى حائرى يك مرجع درباره فهرست نويسى است، چرا؟ براى اينكه از هر نظر كتاب را هميشه در نظر مى‏گيرد، چه متن، چه حواشى، چه جلد، چه علامتهاى مختلف هميشه براى او چيز خيلى مهمى بوده و تمامى فهرست نويسان بايد به دنبال اين مدل عظيم بگردند. اين طور شايد در آينده در تمام فهارس مورد استفاده محققان درباره ادبيات فارسى و اسلامى است.

حجه‏الاسلام ابوالفضل حافظيان بابلى در مجلد۴۸فهرست نسخه‏هاى خطى كتابخانه مجلس۸) نوشته است:

در همين كتابخانه مجلس، جناب استاد عبدالحسين حائرى (اطال الله بقاءه وعافاه) با تحصيلات عالى حوزوى، بيش از نيم قرن عاشقانه و مخلصانه خدمت كرد و در گردآورى، حفظ و شناسايى ميراث مكتوب، عمر خود را سپرى كرد... .

آقاى مجتبى برزآبادى فراهانى در مقدمه تذكره صبح گلشن اثر سيد على حسن خان بهوپالى (ج۱، ص۶۲) آورده است:

در دوران طولانى تصحيح اين كتاب از مساعدتها و راهنمايى‏ها و مهربانيهاى حضرت استاد حائرى در كتابخانه مجلس چون هميشه برخوردار بوده‏ام، كه آرزوى سلامتشان را دارم... .

حجه‏الاسلام مختارى در مقدمه الوصية النافعه اثر شهيد ثانى (مجله تراثنا، سنه۱۴۰۹، ع ۱۴، ص...۲۰۱) گفته است:

... و قد وقفت عليها بعد مراجعتي لنفس المكتبة و أُقدم شكري الجزيل إلى الأُستاذ الفاضل عبدالحسين الحائرى مدير المكتبة حيث أمكنني من الاستفادة منها و على تقديمه مصورتى النسختين لتسهيل عملي... .

و در مقدمه رسائل الشهيد الثانى۲۳ ـ ۲۲) آورده است:

و أخصّ منهم بالذكر... العالم الفاضل المتتبّع الاستاذ عبدالحسين الحائرى المشرف على مكتبة مجلس الشورى الاسلامى آنذاك ... .

استاد سليم نيسارى در مقدمه كتاب نسخه‏هاى خطى حافظ مى‏نويسد:

ياريهاى فكرى و فنّى آقاى عبدالحسين حائرى ضمن مراجعات مكرّر اينجانب به كتابخانه مجلس شوراى اسلامى براى بررسى اصل نسخه‏هاى خطى موجود در آن كتابخانه بسيار مغتنم و ارزنده بود.

سركار خانم مريم مير احمدى در مقدمه سفرنامه كروسينسكى؛ يادداشتهاى كشيش لهستانى عصر صفوى نگاشته است:

در خاتمه فريضه مى‏دانم كه از دانشمند گرامى آقاى عبدالحسين حائرى رياست محترم كتابخانه مجلس شوراى اسلامى (ميدان بهارستان) و راهنمايى ايشان در مقابله نسخ صميمانه تشكر كنم.

محقق ارجمند احمد كرمى در مقدمه ديوان كمال خجندى (تهران، نشر مؤسسه فرهنگى ـ هنرى «ما»،۱۳۷۲) نوشته است:

... در اين زمينه بجاست از آقاى عبدالحسين حائرى سرپرست كتابخانه مجلس شوراى اسلامى كه با راهنمايى و محبت بى‏دريغ مرا يارى نمودند تشكر كنم به خصوص اينكه با زحمت و دقت فراوان از نسخه قديمى ديوان كمال خجندى كه در حاشيه ديوان جامى نوشته شده بود، عكس تهيه و مرحمت فرمودند با محبت تمام به اين كمترين خدمتگزار امكان دادند از ساير نسخ خطى كتابخانه هم براى مقابله و نسخه‏بردارى بهره بگيرم.

فهرست نويسى استاد حائرى

آنان كه شاهد رنجهاى ايشان بوده‏اند مى‏دانند كه استاد  براى شناخت يك رساله علمى چه روزها و چه هفته‏ها به تحقيق و مطالعه گذارانده و نقد جوانى خود را تقديم كرده است. با شناسايى يك اثر و مؤلف آن، شخصيت نويافته‏اى در علوم شناخته شده و اثرى جديد در موضوع علمى معرفى گرديده است. به گفته خودشان «گاهى راجع به يك كتاب، دو يا سه ماه معطل مى‏شدم؛ يعنى مجموعه‏اى كه هفتاد يا هشتاد رساله گاهى يك سال در دستم بود» بايد نقبى به فهرستهاى ديگر بزنيم تا بيابيم آنچه ايشان بر آن اصرار داشت و تمام همت خود را بر آن گماشت چه دليلى داشته است.

براى نمونه استاد دبير سياقى در كتاب فرهنگ‏هاى فارسى به فارسى به معرفى فرهنگهاى لغت زبان فارسى پرداخته است. تنها در صفحه ۷۰ تا ۷۴، معرفى شانزده عنوان فرهنگ لغت آمده است كه از ميان آن چهارده فرهنگ ناشناخته معرفى شده و در وصف آن اين‏گونه آمده است: «...تعداد و نوع لغات و ديگر خصوصيّات آن نيازمند به دست آمدن نسخه كتاب يا اطلاعاتى در خور ذكر از منابع ديگر است... شرح خصوصيات آن موكول به يافته شدن نسخه كتاب يا به دست آمدن آگاهيهاى قابل ذكر از آن منابع است...» و ايشان و همه پژوهشگران  در انتظار پيدا شدن نسخه جديدى از اين فرهنگها مانده‏اند.

حال نگاه كنيد به فهرست جديد كتابخانه مسجد اعظم؛ تعداد نه نسخه فرهنگ لغت فارسى معرفى شده است كه هفت نسخه، شناخته نشده و مجهول مانده است و فهرست نگاران محترم در مقابل هريك اين‏گونه نوشته‏اند: «از: ؟» جالب اينكه صلاح نديده‏اند، براى برخى از آنها آغاز و انجام بنويسند تا شايد فردى بتواند روزى اين آثار را بشناسد. اين بى‏اعتنايى به علم و به نسل گذشته و حال و آينده نيست؟

اين گونه است كه نسخه‏هاى خطى برخى كتابخانه‏ها پنج بار فهرست شده‏اند و هنوز هم به فهرست نويسى كامل و جامع نياز دارند. ما در شناخت ميراث علمى خود در خود فرو مانده‏ايم هيهات كه مانند قطره محال انديش، در سر خيال حوصله بحر داريم. و بر همين منوال است برخى هنرهاى ديگر ما.

مديريت استاد حائرى در كتابخانه مجلس تغيير شرايط به وضع بهتر بوده است. فراموش نكنيم اين مطلب را كه ساليانى بر اساس نظامنامه كتابخانه مجلس  نقل از كتب خطى ممنوع بوده و در نظامنامه كتابخانه آمده بود: «استنساخ از روى كتب خطى ممنوع است» (تاريخچه كتابخانه مجلس، چاپ ۱۳۵۵). مرحوم اقبال آشتيانى نوشته است: «عجيب تر شرحى است كه كتابخانه مجلس چاپ كرده و در پشت نسخه‏هاى خطى خود چسبانده، به اين مضمون كه رونويس كردن و يادداشت برداشتن از روى اين نسخه‏ها براى همه كس ممنوع است» (مجموعه مقالات اقبال آشتيانى، ج۲، ص۴۳۰) و به قول مرحوم مجتبى مينوى «يك سطر» هم نمى‏شد نقل كرد كتابخانه مجلس را مقايسه كنيد با كتابخانه كنار آن مدرسه عالى شهيد مطهرى كه در وصف آن در مقدمه تذكره هفت اقليم (چاپ سروش) آمده، مصحح دو سال براى گرفتن تصويرى از نسخه كتاب به اين كتابخانه رفت و آمد داشته است. اين نوع عدم استفاده از تجربه ها و مديريت جزيره‏اى و خودمحورى، بدون استفاده از مديران دانشمند در بسيارى از كتابخانه ها  تا كنون ادامه دارد.

با حضور استاد حائرى و فعاليت ايشان در كتابخانه مجلس افزون بر فراهم بودن هر گونه استفاده از نسخه، مراجعه كنندگان از مشاوره و تجربه و دانش ايشان نيز بهره مى‏بردند. بيفزايم كه در دوره مديريت ايشان امكانات كتابخانه و بودجه آن، آنچنان نبود كه بتوان بيشتر از آن فعاليت كرد. استفاده از امكانات كتابخانه مجلس و بهره‏مندى از نسخه‏هاى خطى، در دوره مديريت آقاى جعفريان به اوج رسيد و كتابخانه مجلس تصويرى از نسخه‏هاى خطى خود را در سايت كتابخانه به نمايش گذاشت. اميد است ديگر كتابخانه‏ها از تجربيات و پيشرفت‏هاى اين كتابخانه بهره ببرند. 

حائرى نامه

اين مجموعه نخستين  اثر در معرفى استاد و آثار ايشان نيست و  پيشتر عزيزانى در اين مسير تلاش كرده‏اند و به رسم حق‏شناسى  اشاره‏اى به تلاش و زحمات آنها مى‏شود:

ـ كتابخانه مجلس شوراى اسلامى در دومين همايش حاميان نسخه‏هاى خطى از مقام ايشان تجليل كرد و مجموعه‏اى از آثار ايشان را با عنوان حديث عشق(۱) (نكته‏ها، گفتگوها و مقالات استاد عبدالحسين حائرى) به‏اهتمام آقاى سهل‏على مددى در ۱۳۸۰ به طبع رساند كه در اين مجموعه از اين اثر بهره برده‏ايم.

ـ خانه كتاب همراه با مراسم بزرگداشت استاد حائرى در روز سه‏شنبه ششم تيرماه۱۳۹۰ كتابى با عنوان ارج‏نامه استاد عبدالحسين حائرى به كوشش آقاى مالك شجاعى جشوقانى منتشر كرد.

ـ همايش نكوداشت استاد عبدالحسين حائرى به اهتمام كتابخانه مجلس شوراى اسلامى در سال۱۳۹۲ برگزار شد و مجموعه مقالات اهدايى به استاد حائرى با عنوان نامه حائرى به كوشش آقاى عبدالحسين طالعى منتشر گرديد.

شايان ذكر است كه معاونت پژوهش حوزه علميه قم در سيزدهمين همايش كتاب سال حوزه كه در بيست و هفتم بهمن ۱۳۹۰ برگزار شد از مقام علمى  استاد عبدالحسين حائرى به عنوان فهرست نگار نمونه ايران قدردانى كرد. صدا و سيماى جمهورى اسلامى با مستند «يادگار دوست» به زندگى و خدمات ايشان پرداخت و همچنين ديگر مؤسسه‏ها و نهادها مانند كتابخانه آيه‏الله مرعشى، كتابخانه مجلس شوراى اسلامى، كتابخانه ملى، جشنواره فارابى مقام علمى استاد را ارج نهادند و بيش از نيم قرن رنج و تلاش استاد را در عرصه كتاب شناسى و فهرست نگارى گرامى داشتند.

اين مجموعه به پيشنهاد مرحوم دكتر حسن حبيبى در مراسم بزرگداشت استاد حائرى كه خواستار تدوين همه مقالات استاد حائرى و نامگذارى آن به اين عنوان بود، حائرى نامه ناميده شد. اين مجموعه در پنج بخش فراهم آمده است: بخش اول به معرفى نسخه‏هاى خطى اختصاص دارد و شامل نمونه نسخه شناسى و فهرست نگارى استاد حائرى است. اين بخش از فهارس كتابخانه مجلس و مجلات گلچين شده و الگوى پژوهش و دقت در فهرست نگارى است. بخش دوم شخصيت‏هاى علمى و سياسى معاصر از ديدگاه ايشان است و در آن روايتى ناب از تاريخ معاصر و فرهنگ شفاهى رجال علمى و سياسى آمده است. فهرست‏نگارى، نسخه پژوهى، زندگى نامه خود گفته، عنوان فصل سوم اين مجموعه است و دربردارنده مصاحبه هايى در موضوعات گوناگون مانند تاريخ علم بر پايه نسخه‏هاى خطى كه مهمترين نظريه ارائه شده از سوى استاد به شمار مى‏آيد. فصل پايانى، فهرست نسخ خطى كتابخانه دكتر غلامعلى حدادعادل است. استاد اين مجموعه را سالها پيش فهرست كرده و تا كنون منتشر نشده است. 

اين خاكسار نخست با اجازه كتبى و شفاهى استاد به تدوين اين اثر دست يازيد و هر چه در توان داشت به فراهم آوردن اين مقالات و گفتارها و آثار قلمى به كار گرفت.

در اين مجموعه جز نگارنده سطور، افراد ديگرى نيز در تدوين و فراهم آورى مقالات سهيم بوده‏اند كه به رسم حق شناسى از تلاش آنها قدردانى مى‏شود؛ نخست از لطف و بزرگوارى حجه‏الاسلام رضا مختارى به پاس راهنمايى و فراهم آوردن امكان تحقيق و تدوين اين مجموعه، از محبت و بزرگوارى دوست هنرمند و دوست داشتنى احسان‏الله شكراللهى و راهنمايى جناب استاد محمود نظرى و لطف سركار خانم سيمين صيديه كه هرسه از شاگردان و پرورش يافتگان استاد حائرى هستند. همچنين از حجة الاسلام قربان مخدومى و فاضل ارجمند سيد محمد حيدر فاضلى كه تايپ بخشى از كتاب را عهده‏دار بودند و جناب آقاى نادربرقى كه صفحه آرايى اين مجموعه را به عهده داشتند.

آخرين مطلب دعا براى سربلندى و عزت ايران اسلامى است كه اين‏گونه گوهرهاى دست نيافتنى را در خود پرورانده است. به گفته علامه قزوينى «الله اكبر، الله اكبر كه اين مملكت ايران عجيب سرزمينى است كه درهاى فيض و بركت هرگز به روى او بسته نمى‏ماند».

شهر مقدس قم، زمستان ۱۳۹۳، على اكبر صفرى

مقدمه کتاب حائری نامه/ کتابشناسی شیعه

نوشتن دیدگاه

درباره سایت

 

allameh

 

در این سایت به موضوعات دینی و سؤالات و شبهاتی که از طرف افراد مختلف مطرح می شود، بر مبنای سیره و آثار علمای شیعه (با ذکر سند) پرداخته خواهد شد.

سایت دار آخرت از دوستداران مرحوم آیت الله العظمی سید محمد هادی میلانی رضوان الله علیه (متوفای 1354 هجری شمسی، مشهد مقدس) می باشد و به ذکر و انتشار زندگی پربرکت آن فقیه اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام و آثار و اندیشه های نورانی ایشان علاقمند است. در ضمن وابسته به بیت محترم آن بزرگوار نمی باشد.

نقل مطالب با رعایت امانت مانعی ندارد.

 

https://telegram.me/dareakherat

آخرین ها

IMAGE کلام امیرالمؤمنین درباره تعدی به حقوق مردم
شنبه, 22 اسفند 1394
    تذکر مرجعیت شیعه به حاکمان*   امیرالمؤمنین علی ابن ابی طالب علیه السلام فرمود:...
IMAGE زیارت امیرالمومنین علیه السلام در روز غدیر
پنج شنبه, 19 شهریور 1394
زیارتى است که به سندهاى معتبر از حضرت هادى علیه السّلام نقل شده است، که با آن‏...
IMAGE روز دحو الارض
چهارشنبه, 18 شهریور 1394
  طبق روايتي از امام رضا(ع) بيست‌ و پنجم ماه ذي‌القعده، روز دحوالارض* است. براي اين...
IMAGE جدیدترین آثار چاپ شده از آیت الله وحید خراسانی
یکشنبه, 29 آذر 1394
به اطلاع می رساند کتاب های: مصباح الهدی و سفینة النجاة، نفس نفیس خاتمیت، احکام...
IMAGE واکاوی اجمالی تبعات فکری کتاب «مکتب در فرایند تکامل»
چهارشنبه, 25 آذر 1394
پاییز سال ۱۳۸۶ بود که انتشار رسمی ترجمه کتاب «مکتب در فرایند تکامل» به بروز مباحث...
IMAGE سه کتاب تحقیقی دربارۀ امام سجاد علیه السلام
پنج شنبه, 05 آذر 1394
روایات تفسیری امام سجاد علیه السلام، محسن قمرزاده تهران: مؤسسه نبأ با همکاری...
IMAGE نامه امیرالمؤمنین به عثمان بن حنیف؛ حجتی بر حاکمان
شنبه, 01 اسفند 1394
نماینده مرجعیت شیعه در خطبه دوم نماز جمعه شهر مقدس کربلا که در صحن مظهر حضرت...
IMAGE پیام های حرکت جدید مرجعیت در عراق
دوشنبه, 19 بهمن 1394
سایت عتبه حسینی علیه السلام با اشاره به شروع طرح نظافت شهر مقدس کربلا از زباله در...
IMAGE وصیت نامه مهندس بازرگان
پنج شنبه, 01 بهمن 1394
سی ام دی ماه یادآور سالروز درگذشت مهندس مهدی بازرگان نخست وزیر دولت موقت انقلاب...
حرکت هیئت عزاداری مرجعیت شیعه
دوشنبه, 24 اسفند 1394
    مراسم سوگواری شهادت حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیها) امروز (۱۳۹۴/۱۲/۲۳) در...
IMAGE مقام حضرت فاطمه سلام الله علیها و منزلت خدمتگزارانش
جمعه, 21 اسفند 1394
    بیانات آیت الله وحید خراسانی/ ۲۸ جمادى الأولى ۱۴۳۷  مطابق با ۱۸ اسفند ۱۳۹۴  ...
IMAGE ناله سوزان امیرالمؤمنین علیه السلام
دوشنبه, 03 اسفند 1394
    بیانات آیت الله وحید خراسانی به مناسبت شهادت حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها...
IMAGE شبهه ای پیرامون قیام حضرت مهدی علیه السلام
سه شنبه, 20 بهمن 1394
پرسش: سلام علیکم، در جلسه‌ای که اساتید سطوح عالی و خارج حوزه علمیه قم حضور...
IMAGE توصیه های هشت گانه مرجعیت شیعه به جوانان
چهارشنبه, 30 دی 1394
حضرت آیت الله سیستانی در پاسخ به نامه جمعی از جوانان که از معظم له درخواست نصیحت...
IMAGE توضیحی درباره بازی "کلش اف کلنز"
یکشنبه, 27 دی 1394
چندی پیش دفتر آیت الله سیستانی، نظر معظم له را درباره بازی "کلش اف کلنز" (clash of clans) و...