دوشنبه, 03 ارديبهشت 1397

Notice: Trying to get property of non-object in /home/akherat/public_html/plugins/content/plg_extranews/plg_extranews.php on line 484

Notice: Trying to get property of non-object in /home/akherat/public_html/plugins/content/plg_extranews/plg_extranews.php on line 485

Notice: Trying to get property of non-object in /home/akherat/public_html/plugins/content/plg_extranews/plg_extranews.php on line 484

Notice: Trying to get property of non-object in /home/akherat/public_html/plugins/content/plg_extranews/plg_extranews.php on line 485

Notice: Trying to get property of non-object in /home/akherat/public_html/plugins/content/plg_extranews/plg_extranews.php on line 484

Notice: Trying to get property of non-object in /home/akherat/public_html/plugins/content/plg_extranews/plg_extranews.php on line 485

Notice: Trying to get property of non-object in /home/akherat/public_html/plugins/content/plg_extranews/plg_extranews.php on line 484

Notice: Trying to get property of non-object in /home/akherat/public_html/plugins/content/plg_extranews/plg_extranews.php on line 485

Notice: Trying to get property of non-object in /home/akherat/public_html/plugins/content/plg_extranews/plg_extranews.php on line 484

Notice: Trying to get property of non-object in /home/akherat/public_html/plugins/content/plg_extranews/plg_extranews.php on line 485

Notice: Trying to get property of non-object in /home/akherat/public_html/plugins/content/plg_extranews/plg_extranews.php on line 484

Notice: Trying to get property of non-object in /home/akherat/public_html/plugins/content/plg_extranews/plg_extranews.php on line 485

Notice: Trying to get property of non-object in /home/akherat/public_html/plugins/content/plg_extranews/plg_extranews.php on line 484

Notice: Trying to get property of non-object in /home/akherat/public_html/plugins/content/plg_extranews/plg_extranews.php on line 485

Notice: Trying to get property of non-object in /home/akherat/public_html/plugins/content/plg_extranews/plg_extranews.php on line 484

Notice: Trying to get property of non-object in /home/akherat/public_html/plugins/content/plg_extranews/plg_extranews.php on line 485

Notice: Trying to get property of non-object in /home/akherat/public_html/plugins/content/plg_extranews/plg_extranews.php on line 484

Notice: Trying to get property of non-object in /home/akherat/public_html/plugins/content/plg_extranews/plg_extranews.php on line 485

Notice: Trying to get property of non-object in /home/akherat/public_html/plugins/content/plg_extranews/plg_extranews.php on line 484

Notice: Trying to get property of non-object in /home/akherat/public_html/plugins/content/plg_extranews/plg_extranews.php on line 485

رسول اکرم1

أَبُو حَرْبِ بْنِ أَبِی الْأَسْوَدِ الدُّؤَلِیِّ عَنْ أَبِی الْأَسْوَدِ قَالَ: قَدِمْتُ الرَّبَذَةَ، فَدَخَلْتُ عَلَى أَبِی ذَرٍّ جُنْدَبِ بْنِ جُنَادَةَ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ، فَحَدَّثَنِی أَبُو ذَرٍّ قَالَ: دَخَلْتُ ذَاتَ یَوْمٍ فِی صَدْرِ نَهَارِهِ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ ص فِی مَسْجِدِهِ، فَلَمْ أَرَ فِی الْمَسْجِدِ أَحَداً مِنَ النَّاسِ إِلَّا رَسُولَ اللَّهِ، وَ عَلِیٌّ إِلَى جَانِبِهِ جَالِسٌ، فَاغْتَنَمْتُ خَلْوَةَ الْمَسْجِدِ فَقُلْتُ یَا رَسُولَ اللَّهِ، بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی أَوْصِنِی بِوَصِیَّةٍ یَنْفَعُنِی اللَّهُ بِهَا، فَقَالَ نَعَمْ وَ أَکْرِمْ بِکَ‏. یَا ابا ذر! إِنَّکَ مِنَّا أَهْلَ الْبَیْتِ، وَ إِنِّی مُوصِیکَ بِوَصِیَّةٍ فَاحْفَظْهَا، فَإِنَّهَا جَامِعَةٌ لِطُرُقِ الْخَیْرِ وَ سُبُلِهِ، فَإِنَّکَ إِنْ حَفِظْتَهَا کَانَ لَکَ بِهَا کِفْلَانِ.

یَا ابا ذر! اعْبُدِ اللَّهَ کَأَنَّکَ تَرَاهُ، فَإِنْ کُنْتَ لَا تَرَاهُ فَإِنَّهُ یَرَاکَ، وَ اعْلَمْ أَنَّ أَوَّلَ عِبَادَةِ اللَّهِ الْمَعْرِفَةُ بِهِ، فَهُوَ الْأَوَّلُ قَبْلَ کُلِّ شَیْ‏ءٍ فَلَا شَیْ‏ءَ قَبْلَهُ، وَ الْفَرْدُ فَلَا ثَانِیَ لَهُ وَ الْبَاقِی لَا إِلَى غَایَةٍ، فَاطِرُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ مَا فِیهِمَا وَ مَا بَیْنَهُمَا مِنْ شَیْ‏ءٍ، وَ هُوَ اللَّهُ اللَّطِیفُ الْخَبِیرُ وَ هُوَ عَلى‏ کُلِّ شَیْ‏ءٍ قَدِیرٌ، ثُمَّ الْإِیمَانُ بِی، وَ الْإِقْرَارُ بِأَنَّ اللَّهَ تَعَالَى أَرْسَلَنِی إِلَى کَافَّةِ النَّاسِ، بَشِیراً وَ نَذِیراً وَ داعِیاً إِلَى اللَّهِ بِإِذْنِهِ وَ سِراجاً مُنِیراً، ثُمَّ حُبُّ أَهْلِ بَیْتِیَ‏ الَّذِینَ أَذْهَبَ اللَّهُ عَنْهُمُ الرِّجْسَ، وَ طَهَّرَهُمْ تَطْهِیراً،

وَ اعْلَمْ‏ یَا ابا ذر! أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ جَعَلَ أَهْلَ بَیْتِی فِی أُمَّتِی کَسَفِینَةِ نُوحٍ مَنْ رَکِبَهَا نَجَا وَ مَنْ رَغِبَ عَنْهَا غَرِقَ، وَ مِثْلِ بَابِ حِطَّةٍ فِی بَنِی إِسْرَائِیلَ مَنْ دَخَلَهُ کَانَ آمِناً،

یَا ابا ذر! احْفَظْ مَا أُوصِیکَ بِهِ تَکُنْ سَعِیداً فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ

یَا ابا ذر! نِعْمَتَانِ مَغْبُونٌ فِیهِمَا کَثِیرٌ مِنَ النَّاسِ الصِّحَّةُ وَ الْفَرَاغُ،

یَا ابا ذر! اغْتَنِمْ خَمْساً قَبْلَ خَمْسٍ، شَبَابَکَ قَبْلَ هَرَمِکَ وَ صِحَّتَکَ قَبْلَ سُقْمِکَ وَ غِنَاکَ قَبْلَ فَقْرِکَ وَ فَرَاغَکَ قَبْلَ شُغُلِکَ وَ حَیَاتَکَ قَبْلَ مَوْتِکَ،

یَا ابا ذر! إِیَّاکَ وَ التَّسْوِیفَ بِأَمَلِکَ فَإِنَّکَ بِیَوْمِکَ وَ لَسْتَ بِمَا بَعْدَهُ، فَإِنْ یَکُنْ غَدٌ لَکَ فَکُنْ فِی الْغَدِ کَمَا کُنْتَ فِی الْیَوْمِ، وَ إِنْ لَمْ یَکُنْ غَدٌ لَکَ لَمْ تَنْدَمْ عَلَى مَا فَرَّطْتَ فِی الْیَوْمِ،

یَا ابا ذر! کَمْ مِنْ مُسْتَقْبِلٍ یَوْماً لَا یَسْتَکْمِلُهُ وَ مُنْتَظِرٍ غَداً لَا یَبْلُغُهُ‏

یَا ابا ذر! لَوْ نَظَرْتَ إِلَى الْأَجَلِ وَ مَصِیرِهِ، لَأَبْغَضْتَ الْأَمَلَ وَ غُرُورَهُ،

یَا ابا ذر! کُنْ کَأَنَّکَ فِی الدُّنْیَا غَرِیبٌ أَوْ کَعَابِرِ سَبِیلٍ، وَ عُدَّ نَفْسَکَ مِنْ أَصْحَابِ الْقُبُورِ،

یَا ابا ذر! إِذَا أَصْبَحْتَ فَلَا تُحَدِّثْ نَفْسَکَ بِالْمَسَاءِ، وَ إِذَا أَمْسَیْتَ فَلَا تُحَدِّثْ نَفْسَکَ بِالصَّبَاحِ، وَ خُذْ مِنْ صِحَّتِکَ قَبْلَ سُقْمِکَ وَ حَیَاتِکَ قَبْلَ مَوْتِکَ، فَإِنَّکَ لَا تَدْرِی مَا اسْمُکَ غَداً،

یَا ابا ذر! إِیَّاکَ أَنْ تُدْرِکَکَ الصَّرْعَةُ عِنْدَ الْعَثْرَةِ، فَلَا تُقَالَ الْعَثْرَةُ وَ لَا تُمَکَّنَ مِنَ الرَّجْعَةِ، وَ لَا یَحْمَدَکَ مَنْ خَلَّفْتَ بِمَا تَرَکْتَ، وَ لَا یَعْذِرَکَ مَنْ تَقْدَمُ عَلَیْهِ‏ بِمَا اشْتَغَلْتَ بِهِ ،

یَا ابا ذر! کُنْ عَلَى عُمُرِکَ أَشَحَّ مِنْکَ عَلَى دِرْهَمِکَ وَ دِینَارِکَ‏

یَا ابا ذر! هَلْ یَنْتَظِرُ أَحَدٌ إِلَّا غِنًى مُطْغِیاً، أَوْ فَقْراً مُنْسِیاً أَوْ مَرَضاً مُفْسِداً أَوْ هَرَماً مُفْنِداً أَوْ مَوْتاً مُجْهِزاً، أَوِ الدَّجَّالَ فَإِنَّهُ شَرُّ غَائِبٍ یُنْتَظَرُ، أَوِ السَّاعَةَ فَ السَّاعَةُ أَدْهى‏ وَ أَمَرُّ،

یَا ابا ذر! إِنَّ شَرَّ النَّاسِ مَنْزِلَةً عِنْدَ اللَّهِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ عَالِمٌ لَا یُنْتَفَعُ بِعِلْمِهِ وَ مَنْ طَلَبَ عِلْماً لِیَصْرِفَ بِهِ وُجُوهَ النَّاسِ إِلَیْهِ، لَمْ یَجِدْ رِیحَ الْجَنَّةِ

یَا ابا ذر! مَنِ ابْتَغَى الْعِلْمَ لِیَخْدَعَ بِهِ النَّاسَ، لَمْ یَجِدْ رِیحَ الْجَنَّةِ

یَا ابا ذر! إِذَا سُئِلْتَ عَنْ عِلْمٍ لَا تَعْلَمُهُ، فَقُلْ لَا أَعْلَمُهُ تَنْجُ مِنْ تَبِعَتِهِ، وَ لَا تُفْتِ بِمَا لَا عِلْمَ لَکَ بِهِ، تَنْجُ مِنْ عَذَابِ اللَّهِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ

یَا ابا ذر! یَطَّلِعُ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ عَلَى قَوْمٍ مِنْ أَهْلِ النَّارِ، فَیَقُولُونَ مَا أَدْخَلَکُمُ النَّارَ، وَ قَدْ دَخَلْنَا الْجَنَّةَ لِفَضْلِ تَأْدِیبِکُمْ وَ تَعْلِیمِکُمْ، فَیَقُولُونَ إِنَّا کُنَّا نَأْمُرُ بِالْخَیْرِ وَ لَا نَفْعَلُهُ‏

یَا ابا ذر! إِنَّ حُقُوقَ اللَّهِ جَلَّ ثَنَاؤُهُ أَعْظَمُ مِنْ أَنْ یَقُومَ بِهَا الْعِبَادُ، وَ إِنَّ نِعَمَ اللَّهِ أَکْثَرُ مِنْ أَنْ یُحْصِیَهَا الْعِبَادُ، وَ لَکِنْ أَمْسُوا وَ أَصْبِحُوا تَائِبِینَ،

یَا ابا ذر! إِنَّکُمْ فِی مَمَرِّ اللَّیْلِ وَ النَّهَارِ، فِی آجَالٍ مَنْقُوصَةٍ وَ أَعْمَالٍ مَحْفُوظَةٍ وَ الْمَوْتُ یَأْتِی بَغْتَةً، وَ مَنْ یَزْرَعْ خَیْراً یُوشِکْ أَنْ یَحْصُدَ خَیْراً، وَ مَنْ یَزْرَعْ شَرّاً یُوشِکْ أَنْ یَحْصُدَ نَدَامَةً، وَ لِکُلِّ زَارِعٍ مِثْلُ مَا زَرَعَ،

یَا ابا ذر! لَا یُسْبَقُ بَطِی‏ءٌ بِحَظِّهِ، وَ لَا یُدْرِکُ حَرِیصٌ مَا لَمْ یُقَدَّرْ لَهُ، وَ مَنْ أُعْطِیَ خَیْراً فَإِنَّ اللَّهَ أَعْطَاهُ، وَ مَنْ وُقِیَ شَرّاً فَإِنَّ اللَّهَ وَقَاهُ،

یَا ابا ذر! الْمُتَّقُونَ سَادَةٌ وَ الْفُقَهَاءُ قَادَةٌ وَ مُجَالَسَتُهُمْ زِیَادَةٌ، إِنَّ الْمُؤْمِنَ لَیَرَى ذَنْبَهُ کَأَنَّهُ تَحْتَ صَخْرَةٍ یَخَافُ أَنْ تَقَعَ عَلَیْهِ، وَ إِنَّ الْکَافِرَ لَیَرَى ذَنْبَهُ کَأَنَّهُ ذُبَابٌ مَرَّ عَلَى أَنْفِهِ،

یَا ابا ذر! إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى إِذَا أَرَادَ بِعَبْدٍ خَیْراً، جَعَلَ ذُنُوبَهُ بَیْنَ عَیْنَیْهِ مُمَثَّلَةً وَ الْإِثْمَ عَلَیْهِ ثَقِیلًا وَبِیلًا، وَ إِذَا أَرَادَ بِعَبْدٍ شَرّاً أَنْسَاهُ ذُنُوبَهُ،

یَا ابا ذر! لَا تَنْظُرْ إِلَى صِغَرِ الْخَطِیئَةِ، وَ لَکِنِ انْظُرْ إِلَى مَنْ عَصَیْتَ‏

یَا ابا ذر! إِنَّ نَفْسَ الْمُؤْمِنِ أَشَدُّ ارْتِکَاضاً مِنَ الْخَطِیئَةِ مِنَ الْعُصْفُورِ، حِینَ یُقْذَفُ بِهِ فِی شَرِکِهِ،

یَا ابا ذر! مَنْ وَافَقَ قَوْلُهُ فِعْلَهُ فَذَاکَ الَّذِی أَصَابَ حَظَّهُ، وَ مَنْ خَالَفَ قَوْلُهُ فِعْلَهُ فَإِنَّمَا یُوَبِّخُ نَفْسَهُ

یَا ابا ذر! إِنَّ الرَّجُلَ لَیُحْرَمُ رِزْقَهُ بِالذَّنْبِ یُصِیبُهُ‏

یَا ابا ذر! دَعْ مَا لَسْتَ مِنْهُ فِی شَیْ‏ءٍ وَ لَا تَنْطِقْ فِیمَا لَا یَعْنِیکَ، وَ اخْزُنْ لِسَانَکَ کَمَا تَخْزُنُ وَرِقَکَ،

یَا ابا ذر! إِنَّ اللَّهَ جَلَّ ثَنَاؤُهُ لَیُدْخِلُ قَوْماً الْجَنَّةَ فَیُعْطِیهِمْ حَتَّى یَمَلُّوا، وَ فَوْقَهُمْ قَوْمٌ فِی الدَّرَجَاتِ الْعُلَى، فَإِذَا نَظَرُوا إِلَیْهِمْ عَرَفُوهُمْ، فَیَقُولُونَ رَبَّنَا إِخْوَانُنَا کُنَّا مَعَهُمْ فِی الدُّنْیَا، فَبِمَ فَضَّلْتَهُمْ عَلَیْنَا، فَیُقَالُ هَیْهَاتَ هَیْهَاتَ، إِنَّهُمْ کَانُوا یَجُوعُونَ حِینَ تَشْبَعُونَ، وَ یَظْمَئُونَ حِینَ تَرْوَوْنَ وَ یَقُومُونَ حِینَ تَنَامُونَ، وَ یَشْخَصُونَ حِینَ تَحْفَظُونَ،

یَا ابا ذر! جَعَلَ اللَّهُ جَلَّ ثَنَاؤُهُ قُرَّةَ عَیْنِی فِی الصَّلَاةِ، وَ حَبَّبَ إِلَیَّ الصَّلَاةَ، کَمَا حَبَّبَ إِلَى الْجَائِعِ الطَّعَامَ وَ إِلَى الظَّمْآنِ الْمَاءَ، وَ إِنَّ الْجَائِعَ إِذَا أَکَلَ شَبِعَ وَ إِنَ‏ الظَّمْآنَ إِذَا شَرِبَ رَوِیَ، وَ أَنَا لَا أَشْبَعُ مِنَ الصَّلَاةِ،

یَا ابا ذر! أَیُّمَا رَجُلٍ تَطَوَّعَ فِی یَوْمٍ وَ لَیْلَةٍ، اثْنَتَیْ عَشْرَةَ رَکْعَةً سِوَى الْمَکْتُوبَةِ، کَانَ لَهُ حَقّاً وَاجِباً بَیْتٌ فِی الْجَنَّةِ،

یَا ابا ذر! مَا دُمْتَ فِی الصَّلَاةِ فَإِنَّکَ تَقْرَعُ بَابَ الْمَلِکِ الْجَبَّارِ، وَ مَنْ یُکْثِرْ قَرْعَ بَابِ الْمَلِکِ یُفْتَحْ لَهُ:

یَا ابا ذر! مَا مِنْ مُؤْمِنٍ یَقُومُ مُصَلِّیاً، إِلَّا تَنَاثَرَ عَلَیْهِ الْبِرُّ مَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ الْعَرْشِ وَ وُکِّلَ بِهِ مَلَکٌ یُنَادِی یَا ابْنَ آدَمَ، لَوْ تَعْلَمُ مَا لَکَ فِی الصَّلَاةِ وَ مَنْ تُنَاجِی مَا انْفَتَلْتَ

یَا ابا ذر! طُوبَى لِأَصْحَابِ الْأَلْوِیَةِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ یَحْمِلُونَهَا فَیَسْبِقُونَ النَّاسَ إِلَى الْجَنَّةِ، أَلَا وَ هُمُ السَّابِقُونَ إِلَى الْمَسَاجِدِ بِالْأَسْحَارِ وَ غَیْرِ الْأَسْحَارِ،

یَا ابا ذر! الصَّلَاةُ عِمَادُ الدِّینِ وَ اللِّسَانُ أَکْبَرُ، وَ الصَّدَقَةُ تَمْحُو الْخَطِیئَةَ وَ اللِّسَانُ أَکْبَرُ، وَ الصَّوْمُ جُنَّةٌ مِنَ النَّارِ وَ اللِّسَانُ أَکْبَرُ، وَ الْجِهَادُ نَبَاهَةٌ وَ اللِّسَانُ أَکْبَرُ،

یَا ابا ذر! الدَّرَجَةُ فِی الْجَنَّةِ کَمَا بَیْنَ السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ، وَ إِنَّ الْعَبْدَ لَیَرْفَعُ بَصَرَهُ فَیَلْمَعُ لَهُ نُورٌ یَکَادُ، یَخْطَفُ بَصَرَهُ، فَیَفْزَعُ لِذَلِکَ فَیَقُولُ مَا هَذَا، فَیُقَالُ هَذَا نُورُ أَخِیکَ، فَیَقُولُ أَخِی فُلَانٌ کُنَّا نَعْمَلُ جَمِیعاً فِی الدُّنْیَا، وَ قَدْ فُضِّلَ عَلَیَّ هَکَذَا، فَیُقَالُ لَهُ إِنَّهُ کَانَ أَفْضَلَ مِنْکَ عَمَلًا، ثُمَّ یُجْعَلُ فِی قَلْبِهِ الرِّضَا حَتَّى یَرْضَى،

یَا ابا ذر! الدُّنْیَا سِجْنُ الْمُؤْمِنِ وَ جَنَّةُ الْکَافِرِ، وَ مَا أَصْبَحَ فِیهَا مُؤْمِنٌ إِلَّا حَزِیناً فَکَیْفَ لَا یَحْزَنُ الْمُؤْمِنُ وَ قَدْ أَوْعَدَهُ اللَّهُ جَلَّ ثَنَاؤُهُ، أَنَّهُ وَارِدُ جَهَنَّمَ وَ لَمْ یُعِدْهُ أَنَّهُ صَادِرٌ عَنْهَا ، وَ لَیَلْقَیَنَّ أَمْرَاضاً وَ مُصِیبَاتٍ وَ أُمُوراً تَغِیظُهُ، وَ لَیُظْلَمَنَّ فَلَا یُنْتَصَرُ، یَبْتَغِی ثَوَاباً مِنَ اللَّهِ تَعَالَى، فَمَا یَزَالُ فِیهَا حَزِیناً حَتَّى یُفَارِقَهَا، فَإِذَا فَارَقَهَا أَفْضَى إِلَى الرَّاحَةِ وَ الْکَرَامَةِ

یَا ابا ذر! مَا عُبِدَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَى مِثْلِ طُولِ الْحُزْنِ‏

یَا ابا ذر! مَنْ أُوتِیَ مِنَ الْعِلْمِ مَا لَا یُبْکِیهِ، لَحَقِیقٌ أَنْ یَکُونَ قَدْ أُوتِیَ عِلْمَ مَا لَا یَنْفَعُهُ، لِأَنَّ اللَّهَ نَعَتَ الْعُلَمَاءَ فَقَالَ جَلَّ وَ عَزَّ، إِنَّ الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ مِنْ قَبْلِهِ إِذا یُتْلى‏ عَلَیْهِمْ یَخِرُّونَ لِلْأَذْقانِ سُجَّداً، وَ یَقُولُونَ سُبْحانَ رَبِّنا إِنْ کانَ وَعْدُ رَبِّنا لَمَفْعُولًا وَ یَخِرُّونَ لِلْأَذْقانِ یَبْکُونَ وَ یَزِیدُهُمْ خُشُوعاً،

یَا ابا ذر! مَنِ اسْتَطَاعَ أَنْ یَبْکِیَ فَلْیَبْکِ، وَ مَنْ لَمْ یَسْتَطِعْ فَلْیُشْعِرْ قَلْبَهُ الْحُزْنَ وَ لْیَتَبَاکَ، إِنَّ الْقَلْبَ الْقَاسِیَ بَعِیدٌ مِنَ اللَّهِ تَعَالَى وَ لَکِنْ لَا تَشْعُرُونَ،

یَا ابا ذر! یَقُولُ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى لَا أَجْمَعُ عَلَى عَبْدٍ خَوْفَیْنِ، وَ لَا أَجْمَعُ لَهُ أَمْنَیْنِ فَإِذَا أَمِنَنِی فِی الدُّنْیَا أَخَفْتُهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ إِذَا خَافَنِی فِی الدُّنْیَا آمَنْتُهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ

یَا ابا ذر! إِنَّ الْعَبْدَ لَیُعْرَضُ عَلَیْهِ ذُنُوبُهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ فَیَقُولُ أَمَا إِنِّی کُنْتُ مُشْفِقاً فَیُغْفَرُ لَهُ،

یَا ابا ذر! إِنَّ الرَّجُلَ لَیَعْمَلُ الْحَسَنَةَ فَیَتَّکِلُ عَلَیْهَا، وَ یَعْمَلُ الْمُحَقَّرَاتِ حَتَّى یَأْتِیَ اللَّهَ وَ هُوَ عَلَیْهِ غَضْبَانُ، وَ إِنَّ الرَّجُلَ لَیَعْمَلُ السَّیِّئَةَ فَیَفْرَقُ مِنْهَا، فَیَأْتِی اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ آمِناً یَوْمَ الْقِیَامَةِ

یَا ابا ذر! إِنَّ الْعَبْدَ لَیُذْنِبُ الذَّنْبَ فَیَدْخُلُ بِهِ الْجَنَّةَ، فَقُلْتُ وَ کَیْفَ ذَلِکَ بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی یَا رَسُولَ اللَّهِ، قَالَ یَکُونُ ذَلِکَ الذَّنْبُ نُصْبَ عَیْنَیْهِ تَائِباً مِنْهُ، فَارّاً إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ حَتَّى یَدْخُلَ الْجَنَّةَ

یَا ابا ذر! الْکَیِّسُ مَنْ دَانَ نَفْسَهُ وَ عَمِلَ لِمَا بَعْدَ الْمَوْتِ، وَ الْعَاجِزُ مَنِ اتَّبَعَ نَفْسَهُ وَ هَوَاهَا وَ تَمَنَّى عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ الْأَمَانِیَّ،

یَا ابا ذر! إِنَّ أَوَّلَ شَیْ‏ءٍ یُرْفَعُ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ الْأَمَانَةُ وَ الْخُشُوعُ، حَتَّى لَا تَکَادَ تَرَى خَاشِعاً،

یَا ابا ذر! وَ الَّذِی نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِیَدِهِ، لَوْ أَنَّ الدُّنْیَا کَانَتْ تَعْدِلُ عِنْدَ اللَّهِ جَنَاحَ بَعُوضَةٍ أَوْ ذُبَابٍ، مَا سَقَى الْکَافِرَ مِنْهَا شَرْبَةً مِنْ مَاءٍ،

یَا ابا ذر! الدُّنْیَا مَلْعُونَةٌ، مَلْعُونٌ مَا فِیهَا إِلَّا مَنِ ابْتَغَى بِهِ وَجْهَ اللَّهِ، وَ مَا مِنْ شَیْ‏ءٍ أَبْغَضَ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى مِنَ الدُّنْیَا، خَلَقَهَا ثُمَّ عَرَضَهَا، فَلَمْ یَنْظُرْ إِلَیْهَا وَ لَا یَنْظُرُ إِلَیْهَا حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ، وَ مَا مِنْ شَیْ‏ءٍ أَحَبَّ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى مِنَ الْإِیمَانِ بِهِ، وَ تَرْکِ مَا أَمَرَ بِتَرْکِهِ،

یَا ابا ذر! إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى أَوْحَى إِلَى أَخِی عِیسَى ع، یَا عِیسَى لَا تُحِبَّ الدُّنْیَا فَإِنِّی لَسْتُ أُحِبُّهَا، وَ أَحِبَّ الْآخِرَةَ فَإِنَّمَا هِیَ دَارُ الْمَعَادِ،

یَا ابا ذر! إِنَّ جَبْرَئِیلَ أَتَانِی بِخَزَائِنِ الدُّنْیَا عَلَى بَغْلَةٍ شَهْبَاءَ، فَقَالَ لِی یَا مُحَمَّدُ هَذِهِ خَزَائِنُ الدُّنْیَا وَ لَا یَنْقُصُکَ مِنْ حَظِّکَ عِنْدَ رَبِّکَ، فَقُلْتُ یَا حَبِیبِی جَبْرَئِیلُ لَا حَاجَةَ لِی فِیهَا، إِذَا شَبِعْتُ شَکَرْتُ رَبِّی وَ إِذَا جُعْتُ سَأَلْتُهُ،

یَا ابا ذر! إِذَا أَرَادَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِعَبْدٍ خَیْراً فَقَّهَهُ فِی الدِّینِ، وَ زَهَّدَهُ فِی الدُّنْیَا وَ بَصَّرَهُ بِعُیُوبِ نَفْسِهِ‏

یَا ابا ذر! مَا زَهِدَ عَبْدٌ فِی الدُّنْیَا إِلَّا أَنْبَتَ اللَّهُ الْحِکْمَةَ فِی قَلْبِهِ، وَ أَنْطَقَ بِهَا لِسَانَهُ وَ یُبَصِّرُهُ عُیُوبَ الدُّنْیَا وَ دَاءَهَا وَ دَوَاءَهَا، وَ أَخْرَجَهُ مِنْهَا سَالِماً إِلَى دَارِ السَّلَامِ،

یَا ابا ذر! إِذَا رَأَیْتَ أَخَاکَ قَدْ زَهِدَ فِی الدُّنْیَا فَاسْتَمِعْ مِنْهُ، فَإِنَّهُ یُلْقِی الْحِکْمَةَ فَقُلْتُ یَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ أَزْهَدُ النَّاسِ، قَالَ مَنْ لَمْ یَنْسَ الْمَقَابِرَ وَ الْبِلَى وَ تَرَکَ فَضْلَ زِینَةِ الدُّنْیَا، وَ آثَرَ مَا یَبْقَى عَلَى مَا یَفْنَى، وَ لَمْ یَعُدَّ غَداً مِنْ أَیَّامِهِ وَ عَدَّ نَفْسَهُ فِی الْمَوْتَى،

یَا ابا ذر! إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى لَمْ یُوحِ إِلَیَّ أَنْ أَجْمَعَ الْمَالَ، وَ لَکِنْ أَوْحَى إِلَیَّ أَنْ فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ وَ کُنْ مِنَ السَّاجِدِینَ، وَ اعْبُدْ رَبَّکَ حَتَّى یَأْتِیَکَ الْیَقِینُ،

یَا ابا ذر! إِنِّی أَلْبَسُ الْغَلِیظَ وَ أَجْلِسُ عَلَى الْأَرْضِ، وَ أَلْعَقُ أَصَابِعِی وَ أَرْکَبُ الْحِمَارَ بِغَیْرِ سَرْجٍ وَ أُرْدِفُ خَلْفِی، فَمَنْ رَغِبَ عَنْ سُنَّتِی فَلَیْسَ مِنِّی‏

یَا ابا ذر! حُبُّ الْمَالِ وَ الشَّرَفِ أَذْهَبُ لِدِینِ الرَّجُلِ، مِنْ ذِئْبَیْنِ ضَارِیَیْنِ فِی زِرْبِ‏ الْغَنَمِ ، فَأَغَارَا فِیهَا حَتَّى أَصْبَحَا فَمَا ذَا أَبْقَیَا مِنْهَا،

قَالَ قُلْتُ یَا رَسُولَ اللَّهِ، الْخَائِفُونَ الْخَائِضُونَ الْمُتَوَاضِعُونَ الذَّاکِرُونَ اللَّهَ کَثِیراً، أَ هُمْ یَسْبِقُونَ النَّاسَ إِلَى الْجَنَّةِ، فَقَالَ لَا، وَ لَکِنْ فُقَرَاءُ الْمُسْلِمِینَ فَإِنَّهُمْ یَتَخَطَّوْنَ رِقَابَ النَّاسِ، فَیَقُولُ لَهُمْ خَزَنَةُ الْجَنَّةِ کَمَا أَنْتُمْ حَتَّى تُحَاسَبُوا، فَیَقُولُونَ بِمَ نُحَاسَبُ فَوَ اللَّهِ مَا مَلَکْنَا فَنَجُودَ وَ نَعْدِلَ، وَ لَا أُفِیضَ عَلَیْنَا فَنَقْبِضَ وَ نَبْسُطَ، وَ لَکُنَّا عَبَدْنَا رَبَّنَا حَتَّى دَعَانَا فَأَجَبْنَا،

یَا ابا ذر! إِنَّ الدُّنْیَا مَشْغَلَةٌ لِلْقُلُوبِ وَ الْأَبْدَانِ، وَ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى سَائِلُنَا عَمَّا نَعَّمَنَا فِی حَلَالِهِ، فَکَیْفَ بِمَا نَعَّمَنَا فِی حَرَامِهِ،

یَا ابا ذر! إِنِّی قَدْ دَعَوْتُ اللَّهَ جَلَّ ثَنَاؤُهُ، أَنْ یَجْعَلَ رِزْقَ مَنْ یُحِبُّنِی الْکَفَافَ، وَ أَنْ یُعْطِیَ مَنْ یُبْغِضُنِی کَثْرَةَ الْمَالِ وَ الْوَلَدِ،

یَا ابا ذر! طُوبَى لِلزَّاهِدِینَ فِی الدُّنْیَا الرَّاغِبِینَ فِی الْآخِرَةِ، الَّذِینَ اتَّخَذُوا أَرْضَ اللَّهِ بِسَاطاً، وَ تُرَابَهَا فِرَاشاً وَ مَاءَهَا طِیباً، وَ اتَّخَذُوا کِتَابَ اللَّهِ شِعَاراً وَ دُعَاءَهُ دِثَاراً یَقْرِضُونَ الدُّنْیَا قَرْضاً،

یَا ابا ذر! حَرْثُ الْآخِرَةِ الْعَمَلُ الصَّالِحُ، وَ حَرْثُ الدُّنْیَا الْمَالُ وَ الْبَنُونَ‏

یَا ابا ذر! إِنَّ رَبِّی أَخْبَرَنِی، فَقَالَ وَ عِزَّتِی وَ جَلَالِی مَا أَدْرَکَ الْعَابِدُونَ دَرْکَ الْبُکَاءِ، وَ إِنِّی لَأَبْنِی لَهُمْ فِی الرَّفِیقِ الْأَعْلَى قَصْراً، لَا یُشَارِکُهُمْ فِیهِ أَحَدٌ،

قَالَ قُلْتُ یَا رَسُولَ اللَّهِ أَیُّ الْمُؤْمِنِینَ أَکْیَسُ، قَالَ أَکْثَرُهُمْ لِلْمَوْتِ ذِکْراً وَ أَحْسَنُهُمْ لَهُ اسْتِعْدَاداً،

یَا ابا ذر! إِذَا دَخَلَ النُّورُ الْقَلْبَ انْفَسَحَ الْقَلْبُ وَ اسْتَوْسَعَ، قُلْتُ فَمَا عَلَامَةُ ذَلِکَ بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی یَا رَسُولَ اللَّهِ، قَالَ الْإِنَابَةُ إِلَى دَارِ الْخُلُودِ وَ التَّجَافِی عَنْ دَارِ الْغُرُورِ وَ الِاسْتِعْدَادُ لِلْمَوْتِ قَبْلَ نُزُولِهِ‏

یَا ابا ذر! اتَّقِ اللَّهَ، وَ لَا تُرِی النَّاسَ أَنَّکَ تَخْشَى اللَّهَ فَیُکْرِمُوکَ وَ قَلْبُکَ فَاجِرٌ

یَا ابا ذر! لِیَکُنْ لَکَ فِی کُلِّ شَیْ‏ءٍ نِیَّةٌ حَتَّى فِی النَّوْمِ وَ الْأَکْلِ‏

یَا ابا ذر! لِیَعْظُمْ جَلَالُ اللَّهِ فِی صَدْرِکَ، فَلَا تَذْکُرْهُ کَمَا یَذْکُرُهُ الْجَاهِلُ عِنْدَ الْکَلْبِ اللَّهُمَّ أَخْزِهِ، وَ عِنْدَ الْخِنْزِیرِ اللَّهُمَّ أَخْزِهِ،

یَا ابا ذر! إِنَّ لِلَّهِ مَلَائِکَةً قِیَاماً مِنْ خِیفَتِهِ، مَا رَفَعُوا رُءُوسَهُمْ حَتَّى یُنْفَخَ فِی الصُّورِ النَّفْخَةُ الْآخِرَةُ، فَیَقُولُونَ جَمِیعاً سُبْحَانَکَ وَ بِحَمْدِکَ، مَا عَبَدْنَاکَ کَمَا یَنْبَغِی لَکَ أَنْ تُعْبَدَ،

یَا ابا ذر! وَ لَوْ کَانَ لِرَجُلٍ عَمَلُ سَبْعِینَ نَبِیّاً، لَاسْتَقَلَّ عَمَلَهُ مِنْ شِدَّةِ مَا یَرَى یَوْمَئِذٍ وَ لَوْ أَنَّ دَلْواً صُبَّتْ مِنْ غِسْلِینٍ فِی مَطْلَعِ الشَّمْسِ، لَغَلَتْ مِنْهُ جَمَاجِمُ مِنْ مَغْرِبِهَا، وَ لَوْ زَفَرَتْ جَهَنَّمُ زَفْرَةً، لَمْ یَبْقَ مَلَکٌ مُقَرَّبٌ وَ لَا نَبِیٌّ مُرْسَلٌ إِلَّا خَرَّ جَاثِیاً عَلَى رُکْبَتَیْهِ یَقُولُ رَبِّ نَفْسِی نَفْسِی حَتَّى یَنْسَى إِبْرَاهِیمُ إِسْحَاقَ ع، یَقُولُ یَا رَبِّ أَنَا خَلِیلُکَ إِبْرَاهِیمُ فَلَا تُنْسِنِی،

یَا ابا ذر! لَوْ أَنَّ امْرَأَةً مِنْ نِسَاءِ أَهْلِ الْجَنَّةِ، اطَّلَعَتْ مِنْ سَمَاءِ الدُّنْیَا فِی لَیْلَةٍ ظَلْمَاءَ، لَأَضَاءَتْ لَهَا الْأَرْضُ أَفْضَلَ مِمَّا یُضِیئُهَا الْقَمَرُ لَیْلَةَ الْبَدْرِ، وَ لَوَجَدَ رِیحَ نَشْرِهَا جَمِیعُ أَهْلِ الْأَرْضِ، وَ لَوْ أَنَّ ثَوْباً مِنْ ثِیَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ نُشِرَ الْیَوْمَ فِی الدُّنْیَا، لَصَعِقَ مَنْ یَنْظُرُ إِلَیْهِ وَ مَا حَمَلَتْهُ أَبْصَارُهُمْ،

یَا ابا ذر! اخْفِضْ صَوْتَکَ عِنْدَ الْجَنَائِزِ وَ عِنْدَ الْقِتَالِ وَ عِنْدَ الْقُرْآنِ‏

یَا ابا ذر! إِذَا تَبِعْتَ جَنَازَةً، فَلْیَکُنْ عَقْلُکَ فِیهَا مَشْغُولًا بِالتَّفَکُّرِ وَ الْخُشُوعِ، وَ اعْلَمْ أَنَّکَ لَاحِقٌ بِهِ‏

یَا ابا ذر! اعْلَمْ أَنَّ کُلَّ شَیْ‏ءٍ إِذَا فَسَدَ فَالْمِلْحُ دَوَاؤُهُ، فَإِذَا فَسَدَ الْمِلْحُ فَلَیْسَ لَهُ دَوَاءٌ وَ اعْلَمْ أَنَّ فِیکُمْ خُلُقَیْنِ، الضَّحِکَ مِنْ غَیْرِ عَجَبٍ وَ الْکَسَلَ مِنْ غَیْرِ سَهْوٍ،

یَا ابا ذر! رَکْعَتَانِ مُقْتَصَدَتَانِ فِی تَفَکُّرٍ، خَیْرٌ مِنْ قِیَامِ لَیْلَةٍ وَ الْقَلْبُ سَاهٍ‏

یَا ابا ذر! الْحَقُّ ثَقِیلٌ مُرٌّ وَ الْبَاطِلُ خَفِیفٌ حُلْوٌ، وَ رُبَّ شَهْوَةِ سَاعَةٍ تُورِثُ حُزْناً طَوِیلًا ،

یَا ابا ذر! لَا یَفْقَهُ الرَّجُلُ کُلَّ الْفِقْهِ، حَتَّى یَرَى النَّاسَ فِی جَنْبِ اللَّهِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى أَمْثَالَ الْأَبَاعِرِ ، ثُمَّ یَرْجِعَ إِلَى نَفْسِهِ فَیَکُونَ هُوَ أَحْقَرَ حَاقِرٍ لَهَا،

یَا ابا ذر! لَا تُصِیبُ حَقِیقَةَ الْإِیمَانِ، حَتَّى تَرَى النَّاسَ کُلَّهُمْ حَمْقَاءَ فِی دِینِهِمْ عُقَلَاءَ فِی دُنْیَاهُمْ،

یَا ابا ذر! حَاسِبْ نَفْسَکَ قَبْلَ أَنْ تُحَاسَبَ، فَهُوَ أَهْوَنُ لِحِسَابِکَ غَداً، وَ زِنْ نَفْسَکَ قَبْلَ أَنْ تُوزَنَ، وَ تَجَهَّزْ لِلْعَرْضِ الْأَکْبَرِ یَوْمَ تُعْرَضُ لَا تَخْفَى عَلَى اللَّهِ خَافِیَةٌ،

یَا ابا ذر! اسْتَحْیِ مِنَ اللَّهِ، فَإِنِّی وَ الَّذِی نَفْسِی بِیَدِهِ، لَأُظِلُّ حِینَ أَذْهَبُ إِلَى الْغَائِطِ مُتَقَنِّعاً بِثَوْبِی، أَسْتَحِی مِنَ الْمَلَکَیْنِ اللَّذَیْنِ مَعِی‏

یَا ابا ذر! أَ تُحِبُّ أَنْ تَدْخُلَ الْجَنَّةَ قُلْتُ نَعَمْ فِدَاکَ أَبِی، قَالَ فَاقْصِرْ مِنَ الْأَمَلِ وَ اجْعَلِ الْمَوْتَ نُصْبَ عَیْنَیْکَ، وَ اسْتَحِ مِنَ اللَّهِ حَقَّ الْحَیَاءِ، قَالَ قُلْتُ یَا رَسُولَ اللَّهِ کُلُّنَا نَسْتَحِی مِنَ اللَّهِ، قَالَ لَیْسَ ذَلِکَ الْحَیَاءَ، وَ لَکِنَّ الْحَیَاءَ مِنَ اللَّهِ أَنْ لَا تَنْسَى الْمَقَابِرَ وَ الْبِلَى، وَ الْجَوْفَ وَ مَا وَعَى وَ الرَّأْسَ وَ مَنْ حَوَى، وَ مَنْ أَرَادَ کَرَامَةَ الْآخِرَةِ فَلْیَدَعْ زِینَةَ الدُّنْیَا، فَإِذَا کُنْتَ کَذَلِکَ أَصَبْتَ وَلَایَةَ اللَّهِ،

یَا ابا ذر! یَکْفِی مِنَ الدُّعَاءِ مَعَ الْبِرِّ مَا یَکْفِی الطَّعَامَ مِنَ الْمِلْحِ‏

یَا ابا ذر! مَثَلُ الَّذِی یَدْعُو بِغَیْرِ عَمَلٍ کَمَثَلِ الَّذِی یَرْمِی بِغَیْرِ وَتَرٍ

یَا ابا ذر! إِنَّ اللَّهَ یُصْلِحُ بِصَلَاحِ الْعَبْدِ وُلْدَهُ وَ وُلْدَ وُلْدِهِ، وَ یَحْفَظُهُ فِی دُوَیْرَتِهِ وَ الدُّورَ حَوْلَهُ مَا دَامَ فِیهِمْ،

یَا ابا ذر! إِنَّ رَبَّکَ عَزَّ وَ جَلَّ یُبَاهِی الْمَلَائِکَةَ بِثَلَاثَةِ نَفَرٍ، رَجُلٍ فِی أَرْضٍ قَفْرٍ فَیُؤَذِّنُ ثُمَّ یُقِیمُ ثُمَّ یُصَلِّی، فَیَقُولُ رَبُّکَ لِلْمَلَائِکَةِ، انْظُرُوا إِلَى عَبْدِی یُصَلِّی وَ لَا یَرَاهُ‏ غَیْرِی، فَیَنْزِلُ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَکٍ یُصَلُّونَ وَرَاءَهُ، وَ یَسْتَغْفِرُونَ لَهُ إِلَى الْغَدِ مِنْ ذَلِکَ الْیَوْمِ، وَ رَجُلٍ قَامَ مِنَ اللَّیْلِ فَصَلَّى وَحْدَهُ فَسَجَدَ وَ نَامَ وَ هُوَ سَاجِدٌ، فَیَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى انْظُرُوا إِلَى عَبْدِی، رُوحُهُ عِنْدِی وَ جَسَدُهُ سَاجِدٌ، وَ رَجُلٍ فِی زَحْفٍ فَرَّ أَصْحَابُهُ وَ ثَبَتَ هُوَ وَ یُقَاتِلُ حَتَّى یُقْتَلَ،

یَا ابا ذر! مَا مِنْ رَجُلٍ یَجْعَلُ جَبْهَتَهُ فِی بُقْعَةٍ مِنْ بِقَاعِ الْأَرْضِ، إِلَّا شَهِدَتْ لَهُ بِهَا یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ مَا مِنْ مَنْزِلٍ یَنْزِلُهُ قَوْمٌ، إِلَّا وَ أَصْبَحَ ذَلِکَ الْمَنْزِلُ یُصَلِّی عَلَیْهِمْ أَوْ یَلْعَنُهُمْ‏

یَا ابا ذر! مَا مِنْ صَبَاحٍ وَ لَا رَوَاحٍ، إِلَّا وَ بِقَاعُ الْأَرْضِ تُنَادِی بَعْضُهَا بَعْضاً، یَا جَارُ هَلْ مَرَّ بِکِ ذَاکِرٌ لِلَّهِ تَعَالَى، أَوْ عَبْدٌ وَضَعَ جَبْهَتَهُ عَلَیْکِ سَاجِداً لِلَّهِ، فَمِنْ قَائِلَةٍ لَا وَ مِنْ قَائِلَةٍ نَعَمْ، فَإِذَا قَالَتْ نَعَمْ اهْتَزَّتْ وَ انْشَرَحَتْ، وَ تَرَى أَنَّ لَهَا الْفَضْلَ عَلَى جَارَتِهَا

یَا ابا ذر! إِنَّ اللَّهَ جَلَّ ثَنَاؤُهُ لَمَّا خَلَقَ الْأَرْضَ، وَ خَلَقَ مَا فِیهَا مِنَ الشَّجَرِ، لَمْ یَکُنْ فِی الْأَرْضِ شَجَرَةٌ یَأْتِیهَا بَنُو آدَمَ، إِلَّا أَصَابُوا مِنْهَا مَنْفَعَةً، فَلَمْ تَزَلِ الْأَرْضُ وَ الشَّجَرُ کَذَلِکَ حَتَّى تَتَکَلَّمَ فَجَرَةُ بَنِی آدَمَ، بِالْکَلِمَةِ الْعَظِیمَةِ، قَوْلِهِمْ اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَداً فَلَمَّا قَالُوهَا اقْشَعَرَّتِ الْأَرْضُ وَ ذَهَبَتْ مَنْفَعَةُ الْأَشْجَارِ:

یَا ابا ذر! إِنَّ الْأَرْضَ لَتَبْکِی عَلَى الْمُؤْمِنِ إِذَا مَاتَ أَرْبَعِینَ صَبَاحاً

یَا ابا ذر! إِذَا کَانَ الْعَبْدُ فِی أَرْضٍ قِیٍّ یَعْنِی قَفْرٍ، فَتَوَضَّأَ أَوْ تَیَمَّمَ ثُمَّ أَذَّنَ وَ أَقَامَ وَ صَلَّى أَمَرَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ الْمَلَائِکَةَ فَصَفُّوا خَلْفَهُ صَفّاً، لَا یُرَى طَرَفَاهُ یَرْکَعُونَ بِرُکُوعِهِ وَ یَسْجُدُونَ بِسُجُودِهِ وَ یُؤَمِّنُونَ عَلَى دُعَائِهِ‏

یَا ابا ذر! مَنْ أَقَامَ وَ لَمْ یُؤَذِّنْ لَمْ یُصَلِّ مَعَهُ إِلَّا مَلَکَاهُ اللَّذَانِ مَعَهُ،

یَا ابا ذر! مَا مِنْ شَابٍّ یَدَعُ لِلَّهِ الدُّنْیَا وَ لَهْوَهَا، وَ أَهْرَمَ شَبَابَهُ فِی طَاعَةِ اللَّهِ، إِلَّا أَعْطَاهُ اللَّهُ أَجْرَ اثْنَیْنِ وَ سَبْعِینَ صِدِّیقاً،

یَا ابا ذر! الذَّاکِرُ فِی الْغَافِلِینَ کَالْمُقَاتِلِ فِی الْفَارِّینَ‏

یَا ابا ذر! الْجَلِیسُ الصَّالِحُ خَیْرٌ مِنَ الْوَحْدَةِ، وَ الْوَحْدَةُ خَیْرٌ مِنْ جَلِیسِ السَّوْءِ وَ إِمْلَاءُ الْخَیْرِ خَیْرٌ مِنَ السُّکُوتِ، وَ السُّکُوتُ خَیْرٌ مِنْ إِمْلَاءِ الشَّرِّ

یَا ابا ذر! لَا تُصَاحِبْ إِلَّا مُؤْمِناً، وَ لَا یَأْکُلْ طَعَامَکَ إِلَّا تَقِیٌّ وَ لَا تَأْکُلْ طَعَامَ‏ الْفَاسِقِینَ،

یَا ابا ذر! أَطْعِمْ طَعَامَکَ مَنْ تُحِبُّهُ فِی اللَّهِ، وَ کُلْ طَعَامَ مَنْ یُحِبُّکَ فِی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ،

یَا ابا ذر! إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ عِنْدَ لِسَانِ کُلِّ قَائِلٍ، فَلْیَتَّقِ اللَّهَ امْرُؤٌ وَ لْیَعْلَمْ مَا یَقُولُ‏

یَا ابا ذر! اتْرُکْ فُضُولَ الْکَلَامِ، وَ حَسْبُکَ مِنَ الْکَلَامِ مَا تَبْلُغُ بِهِ حَاجَتَکَ،

یَا ابا ذر! کَفَى بِالْمَرْءِ کَذِباً أَنْ یُحَدِّثَ بِکُلِّ مَا یَسْمَعُ‏

یَا ابا ذر! مَا مِنْ شَیْ‏ءٍ أَحَقَّ بِطُولِ السِّجْنِ مِنَ اللِّسَانِ،

یَا ابا ذر! إِنَّ مِنْ إِجْلَالِ اللَّهِ تَعَالَى إِکْرَامَ ذِی الشَّیْبَةِ الْمُسْلِمِ، وَ إِکْرَامَ حَمَلَةِ الْقُرْآنِ الْعَامِلِینَ وَ إِکْرَامَ السُّلْطَانِ الْمُقْسِطِ

یَا ابا ذر! مَا عَمِلَ مَنْ لَمْ یَحْفَظْ لِسَانَهُ‏

یَا ابا ذر! لَا تَکُنْ عَیَّاباً وَ لَا مَدَّاحاً وَ لَا طَعَّاناً وَ لَا مُمَارِیاً،

یَا ابا ذر! لَا یَزَالُ الْعَبْدُ یَزْدَادُ مِنَ اللَّهِ بُعْداً مَا سَاءَ خُلُقُهُ‏

یَا ابا ذر! الْکَلِمَةُ الطَّیِّبَةُ صَدَقَةٌ، وَ کُلُّ خُطْوَةٍ تَخْطُوهَا إِلَى الصَّلَاةِ صَدَقَةٌ،

یَا ابا ذر! مَنْ أَجَابَ دَاعِیَ اللَّهِ وَ أَحْسَنَ عِمَارَةَ مَسَاجِدِ اللَّهِ، کَانَ ثَوَابُهُ مِنَ اللَّهِ الْجَنَّةَ،

فَقُلْتُ بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی یَا رَسُولَ اللَّهِ کَیْفَ تُعْمَرُ مَسَاجِدُ اللَّهِ، قَالَ لَا تُرْفَعُ فِیهَا الْأَصْوَاتُ وَ لَا یُخَاضُ فِیهَا بِالْبَاطِلِ، وَ لَا یشتر [یُشْتَرَى فِیهَا وَ لَا یُبَاعُ وَ اتْرُکِ اللَّغْوَ مَا دُمْتَ فِیهَا فَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَلَا تَلُومَنَّ یَوْمَ الْقِیَامَةِ إِلَّا نَفْسَکَ،

یَا ابا ذر! إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى یُعْطِیکَ مَا دُمْتَ جَالِساً فِی الْمَسْجِدِ، بِکُلِّ نَفَسٍ تَنَفَّسْتَ دَرَجَةً فِی الْجَنَّةِ وَ تُصَلِّی عَلَیْکَ الْمَلَائِکَةُ، وَ تُکْتَبُ لَکَ بِکُلِّ نَفَسٍ تَنَفَّسْتَ فِیهِ عَشْرُ حَسَنَاتٍ، وَ تُمْحَى عَنْکَ عَشْرُ سَیِّئَاتٍ،

یَا ابا ذر! أَ تَعْلَمُ فِی أَیِّ شَیْ‏ءٍ أُنْزِلَتْ هَذِهِ الْآیَةُ، اصْبِرُوا وَ صابِرُوا وَ رابِطُوا وَ اتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ قُلْتُ لَا أَدْرِی فِدَاکَ أَبِی وَ أُمِّی، قَالَ فِی انْتِظَارِ الصَّلَاةِ خَلْفَ الصَّلَاةِ

یَا ابا ذر! إِسْبَاغُ الْوُضُوءِ فِی الْمَکَارِهِ مِنَ الْکَفَّارَاتِ، وَ کَثْرَةُ الِاخْتِلَافِ إِلَى الْمَسَاجِدِ فَذَلِکُمُ الرِّبَاطُ،

یَا ابا ذر! یَقُولُ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى، إِنَّ أَحَبَّ الْعِبَادِ إِلَیَّ الْمُتَحَابُّونَ مِنْ أَجْلِی الْمُتَعَلِّقَةُ قُلُوبُهُمْ بِالْمَسَاجِدِ وَ الْمُسْتَغْفِرُونَ بِالْأَسْحَارِ، أُولَئِکَ إِذَا أَرَدْتُ بِأَهْلِ الْأَرْضِ عُقُوبَةً، ذَکَرْتُهُمْ فَصَرَفْتُ الْعُقُوبَةَ عَنْهُمْ‏

یَا ابا ذر! کُلُّ جُلُوسٍ فِی الْمَسْجِدِ لَغْوٌ إِلَّا ثَلَاثَةً، قِرَاءَةُ مُصَلٍّ أَوْ ذِکْرُ اللَّهِ أَوْ سَائِلٌ عَنْ عِلْمٍ،

یَا ابا ذر! کُنْ بِالْعَمَلِ بِالتَّقْوَى أَشَدَّ اهْتِمَاماً مِنْکَ بِالْعَمَلِ، فَإِنَّهُ لَا یَقِلُّ عَمَلٌ بِالتَّقْوَى وَ کَیْفَ یَقِلُّ عَمَلٌ یَتَقَبَّلُ، یَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِنَّما یَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِینَ ،

یَا ابا ذر! لَا یَکُونُ الرَّجُلُ مِنَ الْمُتَّقِینَ، حَتَّى یُحَاسِبَ نَفْسَهُ، أَشَدَّ مِنْ مُحَاسَبَةِ الشَّرِیکِ شَرِیکَهُ، فَیَعْلَمَ مِنْ أَیْنَ مَطْعَمُهُ وَ مِنْ أَیْنَ مَشْرَبُهُ وَ مِنْ أَیْنَ مَلْبَسُهُ، أَ مِنْ حِلٍّ ذَلِکَ أَمْ مِنْ حَرَامٍ،

یَا ابا ذر! مَنْ لَمْ یُبَالِ مِنْ أَیْنَ اکْتَسَبَ الْمَالَ، لَمْ یُبَالِ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ أَیْنَ أَدْخَلَهُ النَّارَ

یَا ابا ذر! مَنْ سَرَّهُ أَنْ یَکُونَ أَکْرَمَ النَّاسِ فَلْیَتَّقِ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ،

یَا ابا ذر! إِنَّ أَحَبَّکُمْ إِلَى اللَّهِ جَلَّ ثَنَاؤُهُ أَکْثَرُکُمْ ذِکْراً لَهُ، وَ أَکْرَمُکُمْ عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَتْقَاکُمْ لَهُ، وَ أَنْجَاکُمْ مِنْ عَذَابِ اللَّهِ أَشَدُّکُمْ لَهُ خَوْفاً،

یَا ابا ذر! إِنَّ الْمُتَّقِینَ الَّذِینَ یَتَّقُونَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ مِنَ الشَّیْ‏ءِ، الَّذِی لَا یُتَّقَى مِنْهُ خَوْفاً مِنَ الدُّخُولِ فِی الشُّبْهَةِ

یَا ابا ذر! مَنْ أَطَاعَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ فَقَدْ ذَکَرَ اللَّهَ، وَ إِنْ قَلَّتْ صَلَاتُهُ وَ صِیَامُهُ وَ تِلَاوَتُهُ لِلْقُرْآنِ،

یَا ابا ذر! أَصْلُ الدِّینِ الْوَرَعُ وَ رَأْسُهُ الطَّاعَةُ

یَا ابا ذر! کُنْ وَرِعاً تَکُنْ أَعْبَدَ النَّاسِ وَ خَیْرُ دِینِکُمُ الْوَرَعُ‏

یَا ابا ذر! فَضْلُ الْعِلْمِ خَیْرٌ مِنْ فَضْلِ الْعِبَادَةِ، وَ اعْلَمْ أَنَّکُمْ لَوْ صَلَّیْتُمْ حَتَّى تَکُونُوا کَالْحَنَایَا ، وَ صُمْتُمْ حَتَّى تَکُونُوا کَالْأَوْتَارِ مَا یَنْفَعُکُمْ ذَلِکَ إِلَّا بِوَرَعٍ‏

یَا ابا ذر! إِنَّ أَهْلَ الْوَرَعِ وَ الزُّهْدِ فِی الدُّنْیَا هُمْ أَوْلِیَاءُ اللَّهِ حَقّاً،

یَا ابا ذر! مَنْ لَمْ یَأْتِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ بِثَلَاثٍ فَقَدْ خَسِرَ، قُلْتُ وَ مَا الثَّلَاثُ فِدَاکَ أَبِی وَ أُمِّی، قَالَ وَرَعٌ یَحْجُزُهُ عَمَّا حَرَّمَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَیْهِ، وَ حِلْمٌ یَرُدُّ بِهِ جَهْلَ السَّفِیهِ وَ خُلُقٌ یُدَارِی بِهِ النَّاسَ،

یَا ابا ذر! إِنْ سَرَّکَ أَنْ تَکُونَ أَقْوَى النَّاسِ فَتَوَکَّلْ عَلَى اللَّهِ، وَ إِنْ سَرَّکَ أَنْ تَکُونَ أَکْرَمَ النَّاسِ فَاتَّقِ اللَّهَ، وَ إِنْ سَرَّکَ أَنْ تَکُونَ أَغْنَى النَّاسِ، فَکُنْ بِمَا فِی یَدِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَوْثَقَ مِنْکَ بِمَا فِی یَدَیْکَ،

یَا ابا ذر! لَوْ أَنَّ النَّاسَ کُلَّهُمْ أَخَذُوا بِهَذِهِ الْآیَةِ لَکَفَتْهُمْ، وَ مَنْ یَتَّقِ اللَّهَ یَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً وَ یَرْزُقْهُ مِنْ حَیْثُ لا یَحْتَسِبُ، وَ مَنْ یَتَوَکَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ إِنَّ اللَّهَ بالِغُ أَمْرِهِ ،

یَا ابا ذر! یَقُولُ اللَّهُ جَلَّ ثَنَاؤُهُ، وَ عِزَّتِی وَ جَلَالِی لَا یُؤْثِرُ عَبْدِیَ هَوَایَ عَلَى هَوَاهُ إِلَّا جَعَلْتُ غِنَاهُ فِی نَفْسِهِ وَ هُمُومَهُ فِی آخِرَتِهِ، وَ ضَمَّنْتُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ رِزْقَهُ وَ کَفَفْتُ عَلَیْهِ ضَیْعَتَهُ ، وَ کُنْتُ لَهُ مِنْ وَرَاءِ تِجَارَةِ کُلِّ تَاجِرٍ،

یَا ابا ذر! لَوْ أَنَّ ابْنَ آدَمَ فَرَّ مِنْ رِزْقِهِ کَمَا یَفِرُّ مِنَ الْمَوْتِ، لَأَدْرَکَهُ رِزْقُهُ کَمَا یُدْرِکُهُ الْمَوْتُ‏

یَا ابا ذر! أَ لَا أُعَلِّمُکَ کَلِمَاتٍ یَنْفَعُکَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِهِنَّ، قُلْتُ بَلَى یَا رَسُولَ اللَّهِ، قَالَ احْفَظِ اللَّهَ یَحْفَظْکَ احْفَظِ اللَّهَ تَجِدْهُ أَمَامَکَ، تَعَرَّفْ إِلَى اللَّهِ فِی الرَّخَاءِ یَعْرِفْکَ فِی الشِّدَّةِ، وَ إِذَا سَأَلْتَ فَاسْأَلِ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ، وَ إِذَا اسْتَعَنْتَ فَاسْتَعِنْ بِاللَّهِ، فَقَدْ جَرَى الْقَلَمُ بِمَا هُوَ کَائِنٌ إِلَى یَوْمِ الْقِیَامَةِ، فَلَوْ أَنَّ الْخَلْقَ کُلَّهُمْ جَهَدُوا أَنْ یَنْفَعُوکَ بِشَیْ‏ءٍ لَمْ‏ یُکْتَبْ لَکَ، مَا قَدَرُوا عَلَیْهِ، وَ لَوْ جَهَدُوا أَنْ یَضُرُّوکَ بِشَیْ‏ءٍ لَمْ یَکْتُبْهُ اللَّهُ عَلَیْکَ، مَا قَدَرُوا عَلَیْهِ، فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَعْمَلَ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ بِالرِّضَا فِی الْیَقِینِ فَافْعَلْ، وَ إِنْ لَمْ تَسْتَطِعْ فَإِنَّ فِی الصَّبْرِ عَلَى مَا تَکْرَهُ خَیْراً کَثِیراً، وَ إِنَّ النَّصْرَ مَعَ الصَّبْرِ وَ الْفَرَجَ مَعَ الْکَرْبِ، وَ إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْراً،

یَا ابا ذر! اسْتَغْنِ بِغِنَى اللَّهِ یُغْنِکَ اللَّهُ، فَقُلْتُ وَ مَا هُوَ یَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ غَدَاءَةُ یَوْمٍ وَ عَشَاءَةُ لَیْلٍَ، فَمَنْ قَنِعَ بِمَا رَزَقَهُ اللَّهُ فَهُوَ أَغْنَى النَّاسِ،

یَا ابا ذر! إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَقُولُ، إِنِّی لَسْتُ کَلَامَ الْحَکِیمِ أَتَقَبَّلُ وَ لَکِنْ هَمَّهُ وَ هَوَاهُ، فَإِنْ کَانَ هَمُّهُ وَ هَوَاهُ فِیمَا أُحِبُّ وَ أَرْضَى، جَعَلْتُ صَمْتَهُ حَمْداً لِی وَ ذِکْراً وَ وَقَاراً وَ إِنْ لَمْ یَتَکَلَّمْ،

یَا ابا ذر! إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى لَا یَنْظُرُ إِلَى صُوَرِکُمْ، وَ لَا إِلَى أَمْوَالِکُمْ وَ لَکِنْ یَنْظُرُ إِلَى قُلُوبِکُمْ وَ أَعْمَالِکُمْ‏

یَا ابا ذر! التَّقْوَى هَاهُنَا التَّقْوَى هَاهُنَا وَ أَشَارَ إِلَى صَدْرِهِ،

یَا ابا ذر! أَرْبَعٌ لَا یُصِیبُهُنَّ إِلَّا مُؤْمِنٌ، الصَّمْتُ وَ هُوَ أَوَّلُ الْعِبَادَةِ وَ التَّوَاضُعُ لِلَّهِ سُبْحَانَهُ، وَ ذِکْرُ اللَّهِ تَعَالَى عَلَى کُلِّ حَالٍ، وَ قِلَّةُ الشَّیْ‏ءِ یَعْنِی قِلَّةَ الْمَالِ‏

یَا ابا ذر! هُمَّ بِالْحَسَنَةِ وَ إِنْ لَمْ تَعْمَلْهَا لِکَیْلَا تُکْتَبَ مِنَ الْغَافِلِینَ‏

یَا ابا ذر! مَنْ مَلَکَ مَا بَیْنَ فَخِذَیْهِ وَ بَیْنَ لَحْیَیْهِ دَخَلَ الْجَنَّةَ،

قُلْتُ: یَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا لَنُؤْخَذُ بِمَا یَنْطِقُ بِهِ أَلْسِنَتُنَا،

قَالَ:‏ یَا ابا ذر! وَ هَلْ یَکُبُّ النَّاسَ عَلَى مَنَاخِرِهِمْ فِی النَّارِ إِلَّا حَصَائِدُ أَلْسِنَتِهِمْ، إِنَّکَ لَا تَزَالُ سَالِماً مَا سَکَتَّ، فَإِذَا تَکَلَّمْتَ کُتِبَ لَکَ أَوْ عَلَیْکَ،

یَا ابا ذر! إِنَّ الرَّجُلَ یَتَکَلَّمُ بِالْکَلِمَةِ فِی الْمَجْلِسِ لِیُضْحِکَهُمْ بِهَا، فَیَهْوِی فِی جَهَنَّمَ مَا بَیْنَ السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ‏

یَا ابا ذر! وَیْلٌ لِلَّذِی یُحَدِّثُ فَیَکْذِبُ لِیُضْحِکَ بِهِ الْقَوْمَ، وَیْلٌ لَهُ وَیْلٌ لَهُ وَیْلٌ لَهُ‏

یَا ابا ذر! مَنْ صَمَتَ نَجَا فَعَلَیْکَ بِالصِّدْقِ وَ لَا تَخْرُجَنَّ مِنْ فِیکَ کَذِبَةٌ أَبَداً،

قُلْتُ‏: یَا رَسُولَ اللَّهِ فَمَا تَوْبَةُ الرَّجُلِ الَّذِی یَکْذِبُ مُتَعَمِّداً،

فَقَالَ : الِاسْتِغْفَارُ وَ صَلَوَاتُ الْخَمْسِ تَغْسِلُ ذَلِکَ،

یَا ابا ذر! إِیَّاکَ وَ الْغِیبَةَ فَإِنَّ الْغِیبَةَ أَشَدُّ مِنَ الزِّنَا، قُلْتُ یَا رَسُولَ اللَّهِ وَ لِمَ ذَاکَ بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی، قَالَ لِأَنَّ الرَّجُلَ یَزْنِی فَیَتُوبُ إِلَى اللَّهِ فَیَتُوبُ اللَّهُ عَلَیْهِ، وَ الْغِیبَةُ لَا تُغْفَرُ حَتَّى یَغْفِرَهَا صَاحِبُهَا،

یَا ابا ذر! سِبَابُ الْمُسْلِمِ فُسُوقٌ وَ قِتَالُهُ کُفْرٌ، وَ أَکْلُ لَحْمِهِ مِنْ مَعَاصِی اللَّهِ وَ حُرْمَةُ مَالِهِ کَحُرْمَةِ دَمِهِ، قُلْتُ یَا رَسُولَ اللَّهِ وَ مَا الْغِیبَةُ؟

قَالَ: ذِکْرُکَ أَخَاکَ بِمَا یَکْرَهُ،

قُلْتُ: یَا رَسُولَ اللَّهِ فَإِنْ کَانَ فِیهِ ذَاکَ الَّذِی یُذْکَرُ بِهِ.

قَالَ: اعْلَمْ أَنَّکَ إِذَا ذَکَرْتَهُ بِمَا هُوَ فِیهِ فَقَدِ اغْتَبْتَهُ وَ إِذَا ذَکَرْتَهُ بِمَا لَیْسَ فِیهِ فَقَدْ بَهَتَّهُ،

یَا ابا ذر! مَنْ ذَبَّ عَنْ أَخِیهِ الْمُسْلِمِ الْغِیبَةَ، کَانَ حَقّاً عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَنْ یُعْتِقَهُ مِنَ النَّارِ

یَا ابا ذر! مَنِ اغْتِیبَ عِنْدَهُ أَخُوهُ الْمُسْلِمُ، وَ هُوَ یَسْتَطِیعُ نَصْرَهُ فَنَصَرَهُ، نَصَرَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ، فَإِنْ خَذَلَهُ وَ هُوَ یَسْتَطِیعُ نَصْرَهُ خَذَلَهُ اللَّهُ فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ،

یَا ابا ذر! لَا یَدْخُلُ الْجَنَّةَ قَتَّاتٌ، قُلْتُ وَ مَا الْقَتَّاتُ قَالَ النَّمَّامُ‏

یَا ابا ذر! صَاحِبُ النَّمِیمَةِ لَا یَسْتَرِیحُ مِنْ عَذَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِی الْآخِرَةِ

یَا ابا ذر! مَنْ کَانَ ذَا وَجْهَیْنِ وَ لِسَانَیْنِ فِی الدُّنْیَا، فَهُوَ ذُو لِسَانَیْنِ فِی النَّارِ،

یَا ابا ذر! الْمَجَالِسُ بِالْأَمَانَةِ وَ إِفْشَاءُ سِرِّ أَخِیکَ خِیَانَةٌ، فَاجْتَنِبْ ذَلِکَ وَ اجْتَنِبْ مَجْلِسَ الْعَشِیرَةِ،

یَا ابا ذر! تُعْرَضُ أَعْمَالُ أَهْلِ الدُّنْیَا عَلَى اللَّهِ، مِنَ الْجُمُعَةِ إِلَى الْجُمُعَةِ فِی یَوْمَیْنِ الْإِثْنَیْنِ وَ الْخَمِیسِ، فَیَغْفِرُ لِکُلِّ عَبْدٍ مُؤْمِنٍ إِلَّا عَبْداً کَانَ بَیْنَهُ وَ بَیْنَ أَخِیهِ شَحْنَاءُ فَقَالَ اتْرُکُوا عَمَلَ هَذَیْنِ حَتَّى یَصْطَلِحَا

یَا ابا ذر! إِیَّاکَ وَ هِجْرَانَ أَخِیکَ فَإِنَّ الْعَمَلَ لَا یُتَقَبَّلُ مِنَ الْهِجْرَانِ‏

یَا ابا ذر! أَنْهَاکَ عَنِ الْهِجْرَانِ، وَ إِنْ کُنْتَ لَا بُدَّ فَاعِلًا فَلَا تَهْجُرْهُ فَوْقَ ثَلَاثَةِ أَیَّامٍ کَمَلًا، فَمَنْ مَاتَ فِیهَا مُهَاجِراً لِأَخِیهِ کَانَتِ النَّارُ أَوْلَى بِهِ،

یَا ابا ذر! مَنْ أَحَبَّ أَنْ یَتَمَثَّلَ لَهُ الرِّجَالُ قِیَاماً ، فَلْیَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ، یَا ابا ذر! مَنْ مَاتَ وَ فِی قَلْبِهِ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ مِنْ کِبْرٍ، لَمْ یَجِدْ رَائِحَةَ الْجَنَّةِ إِلَّا أَنْ یَتُوبَ قَبْلَ ذَلِکَ، فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّی لَیُعْجِبُنِی الْجَمَالُ، حَتَّى وَدِدْتُ أَنَّ عِلَاقَةَ سَوْطِی وَ قِبَالَ نَعْلِی حَسَنٌ، فَهَلْ یُرْهَبُ عَلَى ذَلِکَ، قَالَ کَیْفَ تَجِدُ قَلْبَکَ قَالَ أَجِدُهُ عَارِفاً لِلْحَقِّ مُطْمَئِنّاً إِلَیْهِ، قَالَ لَیْسَ ذَلِکَ بِالْکِبْرِ، وَ لَکِنَّ الْکِبْرَ أَنْ تَتْرُکَ الْحَقَّ وَ تَتَجَاوَزَهُ إِلَى غَیْرِهِ، وَ تَنْظُرَ إِلَى النَّاسِ وَ لَا تَرَى أَنَّ أَحَداً عِرْضُهُ کَعِرْضِکَ وَ لَا دَمُهُ کَدَمِکَ،

یَا ابا ذر! أَکْثَرُ مَنْ یَدْخُلُ النَّارَ الْمُسْتَکْبِرُونَ، فَقَالَ رَجُلٌ وَ هَلْ یَنْجُو مِنَ الْکِبْرِ أَحَدٌ یَا رَسُولَ اللَّهِ، قَالَ نَعَمْ مَنْ لَبِسَ الصُّوفَ وَ رَکِبَ الْحِمَارَ، وَ حَلَبَ الْعَنْزَ وَ جَالَسَ الْمَسَاکِینَ‏

یَا ابا ذر! مَنْ حَمَلَ بِضَاعَتَهُ فَقَدْ بَرِئَ مِنَ الْکِبْرِ، یَعْنِی مَا یَشْتَرِی مِنَ السُّوقِ‏

یَا ابا ذر! مَنْ جَرَّ ثَوْبَهُ خُیَلَاءَ، لَمْ یَنْظُرِ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَیْهِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ

یَا ابا ذر! إِزْرَةُ الْمُؤْمِنِ إِلَى أَنْصَافِ سَاقَیْهِ، وَ لَا جُنَاحَ عَلَیْهِ فِیمَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ کَعْبَیْهِ،

یَا ابا ذر! مَنْ رَفَعَ ذَیْلَهُ وَ خَصَفَ نَعْلَهُ وَ عَفَّرَ وَجْهَهُ فَقَدْ بَرِئَ مِنَ الْکِبْرِ

یَا ابا ذر! مَنْ کَانَ لَهُ قَمِیصَانِ فَلْیَلْبَسْ أَحَدَهُمَا وَ لْیُلْبِسِ الْآخَرَ أَخَاهُ‏

یَا ابا ذر! سَیَکُونُ نَاسٌ مِنْ أُمَّتِی یُولَدُونَ فِی النَّعِیمِ وَ یُغَذَّوْنَ بِهِ، هِمَّتُهُمْ أَلْوَانُ الطَّعَامِ وَ الشَّرَابِ وَ یُمْدَحُونَ بِالْقَوْلِ، أُولَئِکَ شِرَارُ أُمَّتِی‏

یَا ابا ذر! مَنْ تَرَکَ لُبْسَ الْجَمَالِ وَ هُوَ یَقْدِرُ عَلَیْهِ تَوَاضُعاً لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ، فَقَدْ کَسَاهُ حُلَّةَ الْکَرَامَةِ،

یَا ابا ذر! طُوبَى لِمَنْ تَوَاضَعَ لِلَّهِ تَعَالَى فِی غَیْرِ مَنْقَصَةٍ، وَ أَذَلَّ نَفْسَهُ فِی غَیْرِ مَسْکَنَةٍ وَ أَنْفَقَ مَالًا جَمَعَهُ فِی غَیْرِ مَعْصِیَةٍ، وَ رَحِمَ أَهْلَ الذُّلِّ وَ الْمَسْکَنَةِ وَ خَالَطَ أَهْلَ الْفِقْهِ وَ الْحِکْمَةِ طُوبَى لِمَنْ صَلَحَتْ سَرِیرَتُهُ، وَ حَسُنَتْ عَلَانِیَتُهُ وَ عَزَلَ عَنِ النَّاسِ شَرَّهُ، طُوبَى لِمَنْ عَمِلَ بِعِلْمِهِ وَ أَنْفَقَ الْفَضْلَ مِنْ مَالِهِ، وَ أَمْسَکَ الْفَضْلَ مِنْ قَوْلِهِ،

یَا ابا ذر! الْبَسِ الْخَشِنَ مِنَ اللِّبَاسِ، وَ الصَّفِیقَ مِنَ الثِّیَابِ لِئَلَّا یَجِدَ الْفَخْرُ فِیکَ مَسْلَکاً

یَا ابا ذر! یَکُونُ فِی آخِرِ الزَّمَانِ قَوْمٌ یَلْبَسُونَ الصُّوفَ فِی صَیْفِهِمْ وَ شِتَائِهِمْ، یَرَوْنَ أَنَّ لَهُمُ الْفَضْلَ بِذَلِکَ عَلَى غَیْرِهِمْ، أُولَئِکَ تَلْعَنُهُمْ مَلَائِکَةُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ،

یَا ابا ذر! أَ لَا أُخْبِرُکَ بِأَهْلِ الْجَنَّةِ قُلْتُ بَلَى یَا رَسُولَ اللَّهِ، قَالَ کُلُّ أَشْعَثَ أَغْبَرَ ذِی طِمْرَیْنِ لَا یُؤْبَهُ بِهِ، لَوْ أَقْسَمَ عَلَى اللَّهِ لَأَبَرَّهُ‏.

از فضيل بن يسار ... از ابو الاسود الدئلى: به ربذه بر ابى ذر (رضي الله عنه) وارد شدم، ابوذر برايم حديث كرد كه روزى‏ اول وقت در مسجد بر رسول اكرم (ص) وارد شدم كه هيچ كس جز رسول اكرم و على (ع) كه در كنار او نشسته بود در مسجد ديده نمي شد، از خلوت مسجد استفاده كردم و عرضه داشتم: يا رسول اللَّه پدر و مادرم فدايت ممكن است مرا وصيّتى سودمند فرماييد فرمود:

اى ابى ذر كه تو در نزد ما محترم و از اهل بيتى، و من اينك ترا وصيتى ميكنم نگهبان آن باش كه اين وصيت جامع همه راههاى خير و سعادت است و اگر آن را بكار بندى كفيل تو خواهد بود.

اى اباذر: خدا را چنان پرستش كن كه گویا او را مى‏بينى و اگر تو او را نمى‏بينى او ترا مى‏بيند، بدان كه قدم اول عبادت و بندگى آفريدگار شناسايى اوست، و خداوند اول است قبل از همه چيز كه هيچ چيز پيش از او نبوده و فرد است كه دوم براى او نمى‏باشد و باقى است كه آخرى براى او تصور نميرود، بوجود آورنده آسمانها و زمين و آنچه در آنهاست ميباشد و او خداوند لطيف و خبير است و بر همه كارها تواناست، بعد ايمان به من و اقرار به اينكه خداوند متعال مرا بر همه مردم جهان بشير و نذير و دعوت‏كننده بسوى خدا و چراغى نور بخش فرستاده، بعد اهل بيت مرا (كه خداوند هر نوع آلودگى را از ايشان برده) دوست بدار.

بدان اى ابا ذر كه خداوند اهل بيت مرا در ميان امّت من چون كشتى‏ نوح قرار داده كه هر كه سوار آن شد نجات يافت و هر كس بآن پشت كرد غرق و هلاك گشت و مثل باب حطّه بنى اسرائيل است كه هر كس داخل آن شد در امان بماند.

اى ابا ذر وصيّت مرا حفظ و عمل كن تا در دنيا و آخرت سعادتمند باشى.

اى ابا ذر دو نعمت است كه بسيارى از مردم در آن مغبون ميشوند: سلامت و فراغت.

اى ابا ذر پنج چيز را قبل از پنج چيز مغتنم شمار: جوانى خود را قبل از پيرى و سلامت را قبل از بيمارى و ثروت را قبل از ندارى و فراغت را قبل از گرفتارى و زندگى را پيش از مرگ.

اى ابا ذر مواظب باش كه در عمل امروز و فردا نكنى و كار امروز بفردا نيفكنى كه اكنون تو مال امروزى و فردا مال تو نيست و اگر فردا زنده باشى فردا نيز مثل امروز وظيفه و برنامه و عملى خواهى داشت و اگر زنده نباشى پشيمانى نخورى كه چرا امروز را از دست دادى.

اى ابا ذر چه بسيار كسانى كه امروز خود را به شب نياوردند و چه بسيار افرادى كه به انتظار فردا بودند و به آن نرسيدند.

اى ابا ذر: اگر به اجل و مسير آن بنگرى از آرزوها و فريبندگى آنها متنفر گردى.

اى ابا ذر: در دنيا چون غريبان يا رهگذران باش و خود را همواره از خفتگان در گور بدان.

اى ابا ذر: چون صبح كردى بفكر شب مباش و چون وارد شب شدى بياد صبح مباش و در سلامت خود پيش از بيمارى و از حيات خود قبل از مرگ بهره گير، كه نميدانى نام تو فردا در كجا (دفتر مرده‏ها يا زنده‏ها) نوشته خواهد بود.

اى ابا ذر: بپرهيز كه مرگ بهنگام غفلت (از عقبى و اشتغال به دنيا) گريبانت را نگيرد، كه ديگر راه بازگشت بدنيا و جبران فرصت فوت شده را نخواهى داشت، و وارثان تو بر اموالى كه نهاده‏اى ترا مدح نگويند، و خدا كه بر او وارد ميشوى ترا باشتغال بدنيا معذور نداند.

اى ابا ذر بر عمر خود بخيل‏تر باش تا به زر و سيم خود.

اى ابا ذر هيچ يك از شما در دنيا نمى‏تواند انتظار داشته باشد مگر ثروتى طغيان آور، يا فقرى فراموشى بخش يا مرض ويران‏كننده تن يا پيرى و زمين‏گيرى يا مرگى آماده يا دجّال كه شرّى پنهانى است و مورد انتظار است يا آن ساعت و آن ساعت زيرك‏تر و گذرنده‏تر است. همانا بدترين مردم در قيامت عالمى است كه از علمش بهره نگيرد، و هر كه علم را براى جلب خاطر و نظر مردم طلب كند بسوى بهشت راه نيابد.

اى ابا ذر هر كه علم را براى فريب مردم تحصيل كند بوى بهشت را استشمام نكند.

اى ابا ذر چون چيزى از تو بپرسند كه ندانى، بگو نميدانم تا از عواقب آن آسوده باشى و بآنچه ندانى فتوى مده تا از عذاب قيامت برهى.

اى ابا ذر، جمعى از بهشتيان بر دوزخيان در آيند و از آنها بپرسند چرا شما جهنمى شديد كه ما از تعليم و تربيت شما به بهشت در آمديم؟ جواب دهند: ما بخوبى‏ها امر مى‏كرديم و خود خوبى نميكرديم.

اى اباذر حقوق خداوند متعال بيش از آنست كه بندگان بتوانند حق همه آنها را اداء كنند، و نعمتهاى او بيش از آنست كه بندگان شماره توانند كرد، ولى صبح و شام در حال توبه باشيد.

اى اباذر تو در مسير گذشت شب و روز و در كمين اجلهاى ناگهانى مى‏باشى و اعمال تو همه محفوظ خواهد ماند و مرگ ناگهان ميرسد، و هر كه تخم خيرات بكارد خير درو ميكند و هر كه تخم فساد و بدى كشت كند محصول ندامت برچيند، و هر كشت‏كننده‏اى همان درود كه كشته است، آدمِ كند رو يك لحظه پيشى نگيرد، و آدم حريص بآنچه مقدر او نيست دست‏ نيابد، و هر كه به خيرى رسد كه خدا به او داده، از شرّى محفوظ ماند و خدايش از آن نگه داشته.

اى اباذر متقيان آقايند و فقيهان امام و رهبر مرد مانند و مجالست با ايشان موجب افزون شدن (دانش) است، مؤمن گناه خود را چون سنگى بزرگ بر بالاى سر خود مى‏بيند كه هر لحظه ممكن است بر فرق سرش افتد و كافر گناهش را چون صداى بال مگسى پندارد كه از جلوى گوشش گذشته باشد.

اى اباذر چون خداوند متعال خير بنده‏اى را بخواهد گناهانش را برابر ديدگانش قرار ميدهد و اگر بدى بنده‏اى را بخواهد گناهانش را از يادش ميبرد.

اى ابا ذر به خردى گناه منگر و لكن عظمت خدايى را كه عصيانش كرده‏اى توجه كن.

اى ابا ذر مؤمن بر گناهى كه كرده از گنجشكى كه گرفتار قفس شده‏ (و براى آزادى تقلّا ميكند) مضطربتر و پر هيجان‏تر است.

اى ابا ذر هر كه عملش با گفته‏اش يكى باشد نصيب و بهره خويش را برگيرد و هر كه عملش خلاف سخنش باشد به خود ستم روا داشته.

اى ابا ذر، انسان بواسطه گناهى كه ميكند از روزى محروم ميگردد.

اى ابا ذر كارى را كه بتو هيچ ارتباطى ندارد رها كن و جز به آنچه ترا سود بخشد سخن مگو و زبانت را نگه دار چنان كه زر و سيمت را حفاظت مى‏كنى.

اى ابا ذر، خداوند متعال گروهى را به بهشت مى‏برد و چندان كه ملال يابند به ايشان عطا مى‏كند، و قومى ديگر در درجات بالاتر فوق آنها منزل ميگيرند، دسته اول وقتى ايشان را مى‏بينند ميشناسند و مى‏گويند: خداوندا اينها دوستان ما بودند كه در دنيا با هم بوديم چرا آنها را در مقامى برتر نشاندى؟ جواب آيد كه: آنها در وقتى كه شما سير بوديد گرسنه و روزه دار بودند، و در شب كه چشمان شما در خواب خوش بود آنها (به عبادت) بيدار بودند.

اى ابا ذر، خداوند روشنى چشم مرا در نماز قرار داده و نماز را چنان محبوب من ساخته كه غذاى لذيذ را براى گرسنه و آب گوارا را در كام تشنه و گرسنه از غذا سير شود ولى من از نماز هرگز سير نمى‏شوم.

اى ابا ذر هر كه در شبانه روز غير از نمازهاى واجب 12 ركعت نماز مستحب گزارد خانه‏اى در بهشت حق واجب اوست.

اى ابا ذر تو مادام كه مشغول نماز مى‏باشى درب پادشاه جبار و پيروزى را مى‏كوبى و هر كس باب سلطانى را بكوبد سرانجام برويش باز گردد.

اى ابا ذر هيچ مؤمنى به نماز نايستد مگر آنكه خوبى‏ها و اجرها بين او تا عرش پراكنده شود، و فرشته‏اى بر او گماشته شود كه بگويد: اى پسر آدم اگر بدانى كه چه اجرى براى تست از طرف آنكه با او مناجات مى‏كنى در نماز، هرگز از نماز روز نگردانى.

اى ابا ذر، خوشا بحال پرچمداران در قيامت كه آن را برداشته بر مردم بسوى بهشت پيشى ميگيرند، آنها كسانيند كه در سحر و غير سحر به مساجد مى‏شتابند.

اى ابا ذر نماز ستون دين و زبان بزرگتر است، و صدقه خطا را مى‏شويد، و زبان بزرگتر است، و روزه سپر از آتش است و زبان بزرگتر است و جهاد بزرگى و شرف است و زبان بزرگتر است.

اى ابا ذر هر درجه بالاتر بهشت نسبت بدرجه پائين‏تر به اندازه بلندى آسمان برترى دارد و گاه بنده‏اى سر به آسمان بر ميدارد نورى بر او ميزند كه چشمش را خيره ميكند در اين وقت به فغان آيد كه اين نور چيست؟ پاسخ شنود كه اين نور برادر مؤمن تو است، پس گله آغاز كند كه خداوندا در دنيا با هم عمل مى‏نموديم. و چرا مقام او اين چنين بر من فزونى دارد، جوابش دهند كه عمل او از تو برتر و بهتر بود، بعد به دل وى رضايت داده شود كه به مقام خود خشنود باشد.

اى ابا ذر، دنيا زندان مؤمن و بهشت كافر است و هيچ مؤمنى در دنيا صبح نكند مگر آنكه حزين باشد و چرا حزين نباشد كه خداوند به او بيم داده است كه (بواسطه گناهان) حتما به دوزخ در خواهد آمد ولى وعده بيرون شدن از دوزخ حتمى نيست و در دنيا دچار گرفتاريها و مصيبتها و رنجهاى جانگاه مى‏شود و ستم مى‏بيند و كمك نمي شود و دل به ثواب خدا بسته و همواره محزون است تا از دنيا جدا شود و آنگاه است كه به راحت و مقام ارجمند نايل آيد.

اى ابا ذر خداوند به هيچ عبادتى كه بالاتر از حزن طولانى باشد بندگى نشده.

يا ابا ذر هر كه را علمى داده شده كه او را به گريه نيارد حقيقتا به او دانشى بى‏سود داده شده، كه خداوند علماء را چنين مدح ميكند: آنان كه پيش از آن دانش داده شده‏اند چون (قرآن و كلمات حق) بر آنها خوانده شود به سجده مى‏افتند و بينى بخاك مى‏سايند و ميگويند: خداى ما منزه است كه وعده او انجام پذير است، و به سجده افتند و بگريند و بر خشوعشان افزوده گردد. (اسراء - 108 و 109).

يا ابا ذر، هر كه مى‏تواند گريه كند بگريد و هر كه نمى‏تواند گريه كند در دل همواره محزون باشد و حالت گريه بر خود گيرد، كه آدم سنگدل از خداى متعال دور است ولى نمى‏فهمند.

اى ابا ذر خداوند ميفرمايد: براى يك بنده دو بيم و خوف را جمع‏ نمي كنم و نيز او را دو امن و راحت نمى‏بخشم، اگر در دنيا از خوف من در امان و فارغ باشد در قيامت گرفتار بيمش سازم و اگر در دنيا از من بترسد از خوف در قيامت در امانش بدارم.

يا ابا ذر اگر كسى به قدر هفتاد پيغمبر عمل (صالح) دارد بايد آنها را به چيزى نشمرد، و همواره در اضطراب باشد كه نكند در قيامت نجات نيابد.

يا ابا ذر بنده گناهكارى را در قيامت مى‏آوردند و گناهانش را در برابر ديده‏اش مى‏نهند، مى‏گويد من در دنيا همواره بر اين گناه خود ترسان بودم و در نتيجه همين سخن بخشوده مى‏گردد.

يا ابا ذر مردي كه به كارهاى خوب خودش تكيه و خاطر جمعى دارد و به نظر خود گناهان صغيره و كوچكى انجام ميدهد و آنها را (تا دم مرگ رها نمى‏كند) در روز قيامت خداوند بر او خشمگين خواهد بود و مرد ديگرى كه گناه مرتكب مى‏شود ولى بعدا آنها را ترك نمايد در قيامت در امان خواهد بود.

اى ابا ذر، گاه بنده‏اى گناه مى‏كند و بهشت مى‏رود، پرسيدم چگونه يا رسول الله؟ فرمود: گناهش همواره در برابر چشمش مى‏باشد و از آن توبه ميكند و بسوى حق باز ميگردد تا به بهشت ميرود.

اى ابا ذر، زيرك كسى است كه نفس را پست گرداند و براى پس از مرگ كوشش كند، و عاجز كسى است كه از هواى نفس پيروى كند و از خدا آرزوها طلبد.

اى ابا ذر، اول چيزى كه از اين امت برداشته شود، امانت و خشوع است چنان كه خاشعى به چشم نخورد.

اى ابا ذر، قسم به آن كس كه جانم بدست اوست، اگر دنيا بقدر بال مگسى نزد خدا قيمت داشت به كافرى شربت آب گوارايى نمي داد.

اى ابا ذر، دنيا و آنچه در آن است ملعون خداست مگر آنچه را كه بوسيله آن رضاى خدا بدست آيد و براى خدا باشد، و نزد خدا هيچ چيز دشمن‏تر از دنيا نمى‏باشد، چون آن را آفريد و از آن روى گردانيد و بآن نظر و توجهى نفرمود و تا قيامت نيز نخواهد كرد، و هيچ چيز نزد خدا از ايمان و ترك چيزهايى را كه ترك آن را خواسته است محبوبتر نمى‏باشد.

يا ابا ذر خداوند متعال به برادرم عيسى وحى كرد: يا عيسى دنيا را دوست مدار كه من آن را دوست ندارم و دل به آخرت ببند كه خانه بازگشت تو است (و ابدى ميباشد).

يا ابا ذر، جبرئيل همه گنجينه‏هاى دنيا را بر پشت استرى براى من آورد، و به من گفت كه اين خزينه‏هاى دنيا است، و قبول آن از ثواب و مقام تو در نزد خداوند نخواهد كاست گفتم: حبيب من جبرئيل، من به اينها نيازى ندارم كه چون سير باشم خدا را شكر ميگويم و چون گرسنه شوم از او غذا مى‏طلبم.

يا ابا ذر، چون خداوند خواهد به بنده‏اى نيكى كند و خير و سعادت را نصيب او گرداند به او بصيرت در دين و زهد در دنيا و آگاهى به عيوب خويش عطا كند.

يا ابا ذر، هيچ بنده‏اى در دنيا زاهد نباشد مگر آنكه خداوند درخت حكمت را در دلش بنشاند و زبانش را به حكمت گويا كند و او را به عيوب و بيماريهاى دنيا و آرمانهاى آن آگاه سازد و او را به سلامت از دنيا بيرون برد و به بهشت برساند.

يا ابا ذر، چون برادر مسلمان را ديدى كه نسبت بدنيا بى‏رغبت و زاهد است حرف او را گوش ده كه به تو حكمت مى‏آموزد، گفتم: يا رسول الله (ص)، زاهدترين مردم كيست؟ فرمود: آن كس كه قبر و پوسيدگى تن در خاك را فراموش نكند و زينت‏هاى دنيا و اضافه بر ضرورت را رها كند، و جهان باقى ابدى را بر دنياى فانى برگزيند، و فردا را از عمر خود به حساب نياورد، و هر آن چنان پندارد كه خواهد مرد و به سر منزل مردگان خواهد رفت.

اى ابا ذر، خداوند متعال به من وحى نفرموده كه مال گرد آورم و لكن وحى فرموده كه خداوند خود را تسبيح گوى و از ساجدين باش، چندان خدا را عبادت كن تا به مقام يقين نايل آيى.

اى ابا ذر، من جامه خشن مى‏پوشم و بر خاك مى‏نشينم و انگشتهايم را پس از غذا مى‏مكم و بر الاغ برهنه سوار مى‏شوم و مردم را بر ترك خود مى‏نشانم (كه اينها همه علامت تواضع است،) هر كس از روش من رو گرداند از من نيست.

يا ابا ذر، عشق به مال و مقام از دو گرگ خونخوارى كه به آغل گوسفندان زنند و تا صبح از آنها بدرند براى دين انسان خطرناكتر است، بنگر كه پس از اين واقعه‏اى از گله گوسفند چه خواهد ماند، پرسيدم: يا رسول الله (ص)، مردم خاضع و فروتن كه زودتر از ديگران به بهشت مى‏روند كسانى هستند كه بيشتر به ياد خدا مى‏باشند؟ فرمود: نه بلكه فقراء مسلمين، كه پاى بر دوش مردم ميگذارند (و بسوى بهشت مى‏روند) خازنان و نگهبانان بهشت به آنها مى‏گويند كه بمانيد تا حساب پس دهيد جواب ميدهند كه چه حسابى پس دهيم كه به خدا نه قدرت و منصبى داشتيم كه عدل و يا ستم روا داريم و نه مال فراوانى كه بخل يا اسراف بكار بريم و لكن خدا را عبادت مى‏كرديم و دعوت او را اجابت نموديم.

يا ابا ذر، دنيا دلها و بدنها را به خود مشغول ميدارد و خداوند از نعمتهاى حلال ما را باز پرسى مى‏كند تا چه رسد بحرام.

يا ابا ذر، از خداوند خواسته‏ام كه رزق دوستان مرا به قدر كفاف قرار دهد و به دشمنانم مال و فرزند بسيار ببخشد.

يا ابا ذر، خوشا بحال زاهدان در دنيا و راغبان به آخرت، آنان كه زمين را نشيمن و خاك را بستر و آب را نوشابه خود ساختند، و كتاب خدا را شعار و دعا را دثار خود قرار دادند و دنيا را از خود قيچى كردند و خود را از دنيا جدا ساختند.

يا ابا ذر، كشت براى آخرت، عمل صالح است و كشت دنيا مال و فرزند.

يا ابا ذر، خداوند بمن خبر داد، كه قسم بعزّت و جلالم كه عابدان اجر و مقام گريه را در نيافته‏اند كه من در اعلاى بهشت بر ايشان كاخى خواهم ساخت كه هيچ كس را در آن شريك ايشان قرار نمى‏دهم، پرسيدم يا رسول الله (ص) بزرگترين خلق كيست؟ فرمود: آن كس كه بيشتر به ياد مرگ باشد و خود را بهتر براى آن آماده سازد.

يا ابا ذر، چون نور الهى به دل راه يابد دل را وسعت بخشد گفتم علامت آن نور چيست؟ فرمود: توجه به جهان ابدى، و كناره‏گيرى از دنياى فريبا، و آمادگى براى مرگ قبل از رسيدن آن.

يا ابا ذر: از خدا بترس ولى براى اينكه مردم ترا گرامى دارند تظاهر به خداپرستى مكن در حالى كه دلت فاسد باشد.

يا ابا ذر: بكوش كه در هر كار نيّت صالح داشته باشى حتى در خورد و خواب خود.

اى ابا ذر: خدا را در دل خود بزرگ بدان، نه آنچنان كه نادانى خدا را در نظر مى‏گيرد چون گرفتار سگى شود بياد او مى‏افتد و مى‏گويد خدايا اين را از من بران.

يا ابا ذر: خدا را فرشتگانى است كه از خوف او هميشه در حال قيامند و تا نفخ صور سر بر نمي دارند و همى گويند: پاك و منزّهى و ما آن طور كه شايسته مقام تست ترا مى‏پرستيم.

يا ابا ذر: اگر كسى عمل 70 پيغمبر را داشته باشد از هول قيامت عمل خود را ناچيز مى‏بيند كه اگر سطلى از آب جوشان دوزخ در شرق عالم ريخته شود، مغز مغربيان بجوش آيد، و اگر دوزخ نفس بر آرد هيچ ملك و رسولى نماند مگر آنكه بزانو در آيد و بگويد: خداوندا بمن رحم كن و قيامت چنان است كه ابراهيم اسحق را از ياد ميبرد و مى‏گويد: خداوندا من خليل توام فراموشم مكن.

يا ابا ذر، اگر زنى از بهشت در شبى تيره سر از آسمان دنيا بر آرد جهان را بهتر از ماه شب چهارده روشن كند، و بوى خوشش به مشام همه مردم زمين برسد، و اگر جامه‏اى از بهشت بدنيا آيد همه از ديدارش دل از دست بدهند، و چشمان از ديدارش خيره گردد.

يا ابا ذر: در تشييع جنازه و به هنگام قرائت قرآن و در وقت جنگ و ميدان جهاد خاموش بمان.

يا ابا ذر: چون بدنبال جنازه‏اى مى‏روى عقلت مشغول تفكر و خشوع باشد كه تو هم به او ملحق خواهى شد.

يا ابا ذر: نمك، نگهدار هر چيزى از فساد است ولى اگر نمك فاسد شود چاره و دوايى ندارد، و بدان كه دو خوى در شما هست: خنده بى‏تعجّب و بيجا، و تنبلى بدون فراموشى.

يا ابا ذر: دو ركعت نماز مختصر و با تفكر بهتر است از يك شب نماز بدون حضور قلب.

يا ابا ذر: حق تلخ و سنگين است، و باطل سبك و شيرين، و چه بسا يك ساعت لذّت و شهوت موجب اندوهى دراز شود.

يا ابا ذر: انسان (در دين خود) كاملا بينا و بصير نگردد مگر آنكه مردم را در راه خدا و انجام وظيفه چون چهارپايان بداند و در عين حال چون به خود مى‏نگرد، بگويد من از همه كوچكترم.

اى ابا ذر: به حقيقت ايمان نرسى مگر آنكه همه مردم را در دينشان‏ احمق و در دنياشان عاقل بدانى.

اى ابا ذر: پيش از آنكه به حسابت برسند خود را محاسبه كن، كه اين محاسبه براى حساب فردايت بهتر است، و پيش از آنكه ترا بميزان سنجش نهند خود را بسنج و خود را براى روز حساب بزرگ آماده كن روزى كه هيچ امر پنهانى بر خدا مستور نماند.

يا ابا ذر: از خدا شرم داشته باش، كه بخدا من هر گاه بمستراح ميروم جامه بر سر مى‏كشم و از دو فرشته‏اى كه با من هستند خجالت ميكشم‏.

يا ابا ذر: مى‏خواهى به بهشت بروى؟ گفتم: آرى يا رسول الله پدرم فدايت، فرمود: آرزوهايت را كم كن و مرگ را جلو و در برابر ديده بدار، و آن طور كه بايد از خدا شرم داشته باش، گفتم: يا رسول الله همگى ما از خدا ميترسم. فرمود: آن شرم را نمى‏گويم، و لكن حياء از خدا اين است كه مرگ را فراموش نكنى، و شكم را (از حرام) نگهدارى و فكر خود را (از بد انديشى) حفظ كنى، و هر كه مقام عالى آخرت را مى‏خواهد بايد زيور دنيا را رها كند، كه اگر چنين باشى به ولايت خدا نايل گشته‏اى‏.

يا ابا ذر: دعا براى كار خوبى همان قدر كافي است كه نمك براى طعام.

يا ابا ذر: مثل آن كس كه بدون عمل دعا مى‏كند مثل كسى است كه بدون پيكان تير بيندازد.

يا ابا ذر: خداوند بواسطه خوب بودن بنده‏اى كار فرزند و نوه او را باصلاح مى‏آورد. و مقام او را در اطرافيان و همسايگان تا زمانى كه با آنها است رعايت مى‏نمايد.

يا ابا ذر، خداوند متعال از سه كس به ملائكه ميبالد: كسى كه در بيابان بى‏آب و علفى اذان بگويد و برخيزد و نماز بگزارد، خداوند به ملائكه ميفرمايد: باين بنده من بنگريد كه نماز مى‏خواند و هيچ كس جز من او را نمى‏بيند، و 70 هزار فرشته نازل مى‏شوند و پشت سر او نماز مى‏خوانند و تا فرداى آن روز برايش استغفار مى‏كنند، و مردي كه شب بر مى‏خيزد و به تنهايى نماز ميخواند و در سجده خوابش مى‏برد، خداوند متعال ميفرمايد: به بنده‏ام بنگريد كه روحش نزد من است و بدنش در سجده و مردي كه در ميدان جهاد است همه همراهانش فرار كرده‏اند و او ميجنگد تا شهيد گردد.

يا ابا ذر: (خداوند می فرماید) هيچ بنده‏اى براى سجده من پيشانى بر يكى از نقطه‏هاى زمين نمى‏نهد مگر آنكه آن زمين روز قيامت به سجده او شهادت ميدهد و هيچ زمينى نيست كه مردمى شب در آن فرود آيند مگر آنكه صبحگاه آن زمين بر آنها درود يا لعنت فرستد.

اى ابا ذر: هيچ صبح و شامى نشود مگر آنكه نقاط زمين به يكديگر گويند اى همسايه من آيا كسى بياد و ذكر خدا از روى تو گذشته باشد؟ يا سجده‏كننده‏اى براى خدا پيشانى بر تو نهاده؟ كه قسمتهايى از آن جواب دهند آرى و قسمتهايى گويند: نه، و آن قسمت كه جواب مى‏دهد: آرى به جنبش و شادى مى‏آيد كه بر همسايه‏اش برترى يافته.

يا ابا ذر: خداوند متعال چون زمين و درختان را در آن آفريد هيچ درختى نبوده جز آنكه بنى آدم از آن سودى ميبرده، و زمين و درختان‏ همه بر همين منوال بوده‏اند تا آنكه مردم باين كلام كفر آميز و زشت تكلم كردند كه: (خداوند فرزند اختيار كرده)، زمين از اين سخن بلرزه آمد و منفعت بعضى از درختان از بين رفت.

يا ابا ذر: زمين بر مرگ مؤمن تا چهل روز مى‏گريد.

يا ابا ذر: چون بنده‏اى كه در زمين خشك و بى‏آب و علفى باشد وضوء يا تيمم بسازد و اذان گويد و به نماز ايستد، خداوند فرشتگان را فرمايد كه پشت سر او صفى چنان طولانى از نماز ببندند كه دو طرفش ناپيدا باشد، و با ركوع او بركوع روند و با سجده او سجده كنند و بر دعاى او آمين گويند.

يا ابا ذر: هر كه اقامه گويد بدون اذان، جز همان دو ملك موكل او با او نماز نخوانند.

يا ابا ذر: هيچ جوانى نيست كه ترك دنيا گويد و جوانى خود را در اطاعت خدا بسر آرد مگر آنكه خداوند اجر 72 پيغمبر (ص) باو عطا كند.

يا ابا ذر: آن كس كه ميان جمعى غافل ذكر خدا گويد چون كسى است كه در ميان سربازان فرارى به جهاد ادامه دهد.

اى ابا ذر: همنشين خوب بهتر از تنهايى است، و تنهايى بهتر از همنشين بد است، و سخن خوب گفتن بهتر از سكوت است و سكوت از سخن شرّ بهتر است.

يا ابا ذر: جز با مؤمن منشين، و جز آدم متقى غذاى تو را نخورد و غذاى فاسقان را مخور.

يا ابا ذر: غذاى خود را بكسى ده كه براى خدا دوستش دارى و غذاى كسى را بخور كه تو را براى خداوند متعال دوست دارد.

يا ابا ذر: خداوند نزد هر سخنگويى حاضر است، و انسان بايد از خدا بترسد و او را در نظر گيرد و بداند كه چه مى‏گويد.

يا ابا ذر: زيادى سخن را رها كن و آن اندازه سخن كه حاجت ترا انجام دهد و زندگى ترا اداره كند براى تو كافيست.

يا ابا ذر: براى انسان همين اندازه دروغ كافى است كه هر چه‏ ميشنود بزبان آرد.

يا ابا ذر: هيچ چيز براى زندانى نگهداشتن بهتر از زبان نيست.

يا ابا ذر: يكى از بزرگداشتهاى خدا احترام به پيرمرد مسلمان است، و احترام بكسانى كه بقرآن عالم و بدان عاملند، و احترام بسلطان عادل.

يا ابا ذر: كسى كه زبانش را نگه ندارد، عملى انجام نداده.

يا ابا ذر: عيب جوى خلق و مديحه گو و طعنه زن و ظاهر ساز مباش‏.

يا ابا ذر: بنده مادام كه اخلاقش بد است مرتبا از خدا دور مى‏گردد.

يا ابا ذر: كلمه طيّبه صدقه است، و هر قدمى كه بطرف نماز بر مى‏دارى صدقه است.

يا ابا ذر: هر كه نداى دعوت‏كننده خدا (مؤذن) را جواب گويد (و بنماز شتابد) و مساجد را نيكو آباد كند پاداش عمل او بهشت است گفتم: پدر و مادرم فدايت يا رسول الله چگونه مساجد را آباد كند؟ فرمود:

صدا در آن بلند نكند، و در باطل فرو نرود، و در آن خريد و فروش ننمايد و تا در مسجد است لغو را ترك گويد، و اگر نكند در قيامت جز خود را ملامت منمايد.

يا ابا ذر: تا در مسجد نشسته‏اى خداوند بهر نفسى درجه‏اى در بهشت بتو عنايت مى‏كند، و ملائكه با تو بنماز مى‏ايستند، و به هر نفسى ده حسنه برايت مى‏نويسد و ده گناه از نامه‏ات محو مى‏سازد.

اى ابى ذر: ميدانى كه اين آيه در چه باره آمده؟ شكيبايى پيشه كنيد و از خدا بترسيد، خدا را در نظر داشته باشيد تا رستگار شويد. (آل عمران - 200)

گفتم: نه يا رسول اللَّه (ص) پدر و مادرم فدايت، فرمود: پس از نمازى بانتظار نماز ديگر نشستن.

يا ابا ذر: وضوء كامل و خوب گرفتن در هواى سرد از كفّارات است، و بسيار به مساجد رفتن جهاد مى‏باشد.

يا ابا ذر: خداوند متعال ميفرمايد: محبوبترين بندگان نزد من كسى است كه بخاطر من با مردم دوستى نمايد، و دلش به مساجد بسته باشد، و نيمه‏هاى شب باستغفار برخيزد، اينانند كه چون خواهم به مردم زمين عقوبتى فرستم بياد آنها عقوبت را از ايشان مى‏گردانم.

يا ابا ذر: هر نشستنى در مسجد بيهوده است مگر براى سه چيز: نماز خواندن، ذكر خدا، فراگيرى دانش.

يا ابا ذر: به عمل با تقوى بيشتر همّت داشته باش تا بعمل (تنها) كه عمل با تقوى كاسته نشود و چگونه عمل مقبول كاسته گردد، و حال آنكه خداوند متعال ميفرمايد: فقط خداوند عمل متقيان را مى‏پذيرد. (مائده - 30)

يا ابا ذر: انسان متقى نخواهد بود مگر آنكه از خويشتن حساب كشد دقيقتر از حساب كشيدن شريكى از شريك خود، تا بداند كه لباس و غذا و نوشابه‏اش از چه ممرّى است، از حرام يا حلال.

يا ابا ذر هر كه خواهد گرامى‏ترين مردم باشد تقوى پيشه كند.

يا ابا ذر: هر كه در كسب ثروت بى‏باك باشد و از هر جا (حلال يا حرام) كه رسد ابا نكند خداوند نيز باك نخواهد داشت كه از كدام در به دوزخش اندازد.

يا ابا ذر: محبوبترين شما نزد خدا كسى است كه بيشتر به ياد خدا باشد و گرامى‏ترين شما نزد خداوند متقى‏ترين شماست، و نجات يابنده ترين شما از عذاب خدا خائف‏ترين شماست از خدا.

يا ابا ذر: متقيان كسانيند كه از چيزهائى كه از آنها پرهيز لازم نيست پرهيز كنند كه به شبهه‏ها گرفتار نشوند.

اى ابا ذر: هر كه خدا را اطاعت كند ذكر او را گفته اگر چه نماز و روزه و قرائت قرآن او كم باشد.

يا ابا ذر: ملاك دين ورع و پارسايى است و سر دين اطاعت است.

يا ابا ذر: پارسا باش كه عابدترين مردم خواهى بود، و بهترين چيز در دين ورع است.

يا ابا ذر: فضيلت علم از عبادت بيشتر است، و بدان كه اگر چندان نماز گزاريد كه خميده شويد، و آنقدر روزه بگيريد كه چون نى لاغر شويد اين اعمال سودى نبخشد مگر آنكه با ورع و پارسايى همراه باشد.

يا ابا ذر: مردم پارسا و زاهد در دنيا الحق از اولياء الله هستند.

يا ابا ذر: هر كه در قيامت بدون سه چيز بيايد زيانكار است پرسيدم آنها چيست؟ فرمود: ورع و پارسايى كه او را از گناهان حفظ كند، و حلمى كه در برابر نادانكارى سفيهان او را نگه دارد، و اخلاقى كه بوسيله آن با مردم مدارا نمايد.

اى ابا ذر: اگر خواهى كه قوى‏ترين مردم باشى بر خداى متعال تكيه و توكل كن، و اگر خواهى كه گرامي ترين مردم باشى از خدا بترس، و اگر دوست دارى كه غنى‏ترين مردم باشى بآنچه نزد خداست اميدوارتر باش از آنچه در اختيار و در دست تست.

يا ابا ذر: اگر همه مردم باين آيه عمل كنند خداوند همه آنها را كفايت كند: هر كه تقوى پيشه كند خداوند گشايشى بر او پديد آورد و از جاى بي گمان باو روزى رساند و هر كه بخدا توكل كند خداوند براى او كافى است كه خدا هدف و خواسته خود را بانجام مى‏رساند. (طلاق - 2 و 3)

يا ابا ذر: خداى متعال گويد: بعزّت و جلالم هيچ بنده‏اى خواسته مرا بر خواهش خود مقدم نمي دارد مگر آنكه بى‏نيازيش را در وجودش قرار ميدهم و همّتش را متوّجه آخرت ميگردانم و آسمانها و زمين روزيش را بعهده گيرند و تنگى روزى او را بر طرف گردانم، و من براى او برتر از تجارت هر تاجرى باشم.

يا ابا ذر: اگر فرزند آدم از روزى گريزد چنان كه از مرگ ميگريزد روزى همانند مرگ بى‏ترديد باو خواهد رسيد.

يا ابا ذر: ميخواهى كلماتى بتو بياموزم كه خداوند بآنها ترا سود دهد؟ گفتم آرى يا رسول الله (ص)، فرمود: خدا را بپا تا خدا ترا بپايد، خدا را چنان بپا كه گويى او را در برابر خود مى‏بينى در راحتى در فكر خدا باش تا در سختى او بياد تو باشد، و چون حاجتى دارى‏ از خدا بخواه و چون يارى ميجويى از خدا بجوى، كه قلم آنچه را كه تا قيامت شدنى است نوشته است، و اگر همه مردم بكوشند تا نفعى بتو رسانند كه خدا مقدر نكرده نخواهند توانست، و اگر بكوشند كه ضررى بتو وارد آرند كه خداوند مقدر ننموده نخواهند توانست و اگر مى‏توانى كه با رضا و يقين براى خداى عزّ و جل عمل كنى البته بكن، و اگر نتوانى بدان كه در شكيبايى بر ناگواريها سود نهفته است، و پيروزى در صبر است و گشايش با سختى‏هاست و بدنبال هر سختى راحتى است.

يا ابا ذر: به غناى خدا بى‏نيازى بجوى تا خدا ترا بى‏نياز كند گفتم آن چيست يا رسول الله؟ فرمود: ناهار روز و شام شب كه هر كس به روزى خدا قانع باشد از همه مردم غنى‏تر است.

يا ابا ذر: خداى متعال فرمايد: من از حكيم حرف قبول نمي كنم ولى به همّت و هدف او مى‏نگرم اگر ميل و همّ او در چيزى است كه من راضى و خشنود باشم، سكوت او را ثواب حمد ميدهم.

يا ابا ذر: خداوند متعال به چهره‏ها و اموال شما نگاه نمى‏كند بلكه به دلها و اعمال شما مينگرد.

يا ابا ذر: تقوى در اينجاست (حضرت اشاره به سينه فرمود).

يا ابا ذر: چهار چيز است كه غير از مؤمن بآن نمى‏رسد: سكوت كه اول عبادت است، فروتنى براى خداى سبحان، و در هر جا بياد خداى متعال بودن، و كمى ثروت.

يا ابا ذر: همواره در فكر انجام حسنه باش اگر چه بانجام آن نرسى تا از غافلان نوشته نشوى.

يا ابا ذر: هر كه اختيار دامن (شهوت جنسى) و دهانش را داشته باشد به بهشت خواهد رفت، گفتم يا رسول الله ما به گفته‏هايمان مؤاخذه خواهيم شد؟ فرمود:

يا ابا ذر: مگر چيزى جز كشته‏هاى زبان مردم را بصورت بجهنم مى‏اندازد؟ كه تا خاموش هستى در سلامتى و چون زبان به حرف بگشايى چيزى به نفع يا ضرر تو نوشته مى‏شود.

يا ابا ذر: گاه كسى در مجلسى كلمه‏اى مى‏گويد كه مجلسيان را بخنداند و بواسطه همان بقدر زمين تا آسمان بسوى جهنم سقوط مى‏كند.

يا ابا ذر: واى بر كسى كه سخنهاى دروغ ميگويد تا مردم را بخنداند واى بر او واى بر او واى بر او.

يا ابا ذر: هر كه سكوت كند نجات يابد، بر تو باد براستگويى، و هرگز كلمه‏اى دروغ از دهانت بيرون نشود، گفتم يا رسول اللَّه (ص) آن كس كه عمدا دروغى گفته توبه‏اش چيست؟ فرمود: استغفار و نماز پنجگانه گناه آن را مى‏شويد.

يا ابا ذر: از غيبت بپرهيز، كه غيبت از زنا بدتر است، گفتم چرا يا رسول الله (ص) پدر و مادرم فدايت؟ فرمود: زيرا كسى كه زنا ميكند و توبه مى‏نمايد خداوند او را ميبخشد ولى غيبت بخشوده نشود تا كسى كه غيبت او شده راضى گردد.

يا ابا ذر: دشنام به مؤمن فسق است، و زد و خورد و جنگ با او كفر است، و خوردن گوشتش از گناهان است، و احترام مال او مثل‏ احترام خون اوست،

گفتم: يا رسول الله (ص) غيبت چيست؟ فرمود پشت سر برادر مسلمانت چيزى بگويى كه بدش بيايد، گفتم: اگر چه آن چيز در او باشد؟ فرمود: اگر آنچه را كه در اوست بگويى غيبت است و اگر آنچه در او نيست بگويى تهمت زده‏اى.

يا ابا ذر: هر كه از غيبت برادر مسلمانى جلو گيرد و از او دفاع كند، بر خداوند عزّ و جل حق است كه از آتش نگهش دارد.

يا ابا ذر: هر كه پيش او غيبت مسلمانى شود و بتواند او را يارى كند خداى عزّ و جل او را در دنيا و آخرت مدد نمايد، و اگر بتواند و او را يارى نكند و از او دفاع ننمايد خداوند در دنيا و آخرت او را خوار و بى‏ياور گزارد.

يا ابا ذر: سخن چين به بهشت نميرود.

يا ابا ذر: سخن چين در آخرت از عذاب الهى در امان نخواهد بود.

يا ابا ذر: هر كه در دنيا دو زبان و دو رو (منافق) باشد در جهنم نيز دو زبانه باشد.

يا ابا ذر: آنچه در مجالس مى‏گذرد امانت است، و علنى كردن سر مسلمان خيانت مى‏باشد.

يا ابا ذر: در هر هفته روزهاى دوشنبه و پنجشنبه اعمال مردم دنيا بخدا عرضه مى‏گردد، و براى هر مؤمنى استغفار مى‏شود مگر براى بنده‏اى كه بين او و برادر مسلمانش كينه باشد، و دستور ميرسد كه عمل اين دو تن را رها كنيد تا با هم صلح كنند.

يا ابا ذر: بپرهيز كه از برادر مسلمان كناره و قطع رابطه كنى كه اعمال تو قبول نخواهد شد.

يا ابا ذر: ترا از كناره‏گيرى از برادر مؤمن بر حذر مى‏دارم و اگر با او قهر كردى بيش از سه روز طول نكشد كه اگر كسى در اين حال‏ بميرد به آتش سزاوارتر است.

يا ابا ذر: هر كه دوست دارد مردم در برابرش بايستند جايگاه خود را در جهنم قرار داده.

يا ابا ذر: هر كه بميرد با ذرّه‏اى تكبر بوى بهشت را نشنود مگر آنكه قبل از مرگ توبه كند مردى پرسيد يا رسول الله من زيبايى و آراستگى را خيلى دوست دارم چنان كه ميخواهم لباس و كمربند و كفشم قشنگ باشد آيا اشكال دارد؟ فرمود: در دل چگونه‏اى؟ گفت: دلم بحق عارف است و آرامش دارد، فرمود: اين كبر نيست، ولى كبر آن است كه حق را رها كنى و روى بغير حق آرى، و چون مردم را ببينى گمان برى كه مال و آبروى هيچ كس باندازه مال و آبروى تو ارزنده نيست.

يا ابا ذر: بيشتر كسانى كه بدوزخ ميروند متكبّرانند، مردى پرسيد يا رسول الله ممكن است كسى كاملا از كبر پاك شود؟ فرمود: آرى هر كه جامه خشن بى‏ارزشى بپوشد و بر الاغ نشيند، و گوسفند بدوشد و با فقرا مجالست كند.

يا ابا ذر: هر كه وسايل خانه را خود بدوش كشد از كبر راحت شود.

يا ابا ذر: هر كه از كبر و نخوت جامه‏اش بزمين كشيده شود خداوند متعال در قيامت باو نظر نكند.

يا ابا ذر: شلوار مؤمن بايد تا نصف ساق باشد و تا غوزك پا نيز اشكال ندارد.

يا ابا ذر: هر كه دامنش را بالا برد و كفش خود را وصله زند، و صورت بخاك نهد از كبر برهد.

يا ابا ذر: آن كه دو جامه دارد يكى را خود بپوشد و ديگرى را به رفيقش دهد.

يا ابا ذر: مردمى در امت من بيايند و در ناز و نعمت زاييده و بزرگ شوند و همّشان خور و خواب باشد و چرب زبانى كنند، آنها بدترين امت منند.

يا ابا ذر: هر كه به پوشيدن لباس زيبا قدرت داشته باشد و براى‏ فروتنى در پيشگاه حق آن را نپوشد در صورتى كه براى آبرو و حيثيت او مضر نباشد و خود را بى‏آنكه مسكنت داشته باشد خوار بدارد، و مالش را در غير معصيت خرج و انفاق نمايد و به بيچارگان و مسكينان كمك كند و با اهل علم و حكمت مجالست نمايد، خوش بحال آنكه باطنش صالح و ظاهرش نيكو باشد و مردم از شرّ او در امان بمانند، خوش بحال آنكه بعلم خود عمل كند و اضافه مال و در آمدش را انفاق نمايد، و اضافه بر ضرورت سخن نگويد.

يا ابا ذر: آيا لباس خشن و جامه كهنه براى آن نيست كه خود خواهى و فخر فروشى بتو راه نيابد؟

يا ابا ذر: در آخر الزمان مردمى مى‏آيند كه در زمستان و تابستان لباس پشمى مى‏پوشند و اين را وسيله برترى خود بر دیگران مى‏دانند، كه ملائكه زمين و آسمانها آنها را لعنت خواهند كرد.

يا ابا ذر: مى‏خواهى از بهشتيان بتو خبر دهم؟ گفتم آرى يا رسول‏ الله (ص)، فرمود: ژوليده غبار آلودى كه دو جامه كهنه دارد كه مورد توجه و شناسايى مردم نباشد، كه اگر اين كس خداى را قسم دهد خداوند جوابش دهد.

(در روایتی دیگر، ابوذر (رضي الله عنه) گويد روزى بر رسول اكرم (ص) وارد شدم كه تنها در مسجد نشسته بود، من از تنهايى حضرت استفاده كردم، فرمود: ابا ذر: براى مسجد تحيّت است گفتم چگونه است؟ فرمود: دو ركعت نماز.

بعد رو بمن كرد، من عرض كردم: يا رسول الله مرا به نماز مى‏خوانى، نماز چيست؟ فرمود: نماز بهترين چيز است هر كه خواهد بسيار و هر كه خواهد كم بخواند.

گفتم: يا رسول الله (ص): چه عملى نزد خداوند عزّ و جل از همه محبوبتر است؟ فرمود ايمان بخدا و جهاد در راه او.

گفتم: ايمان كدام كس كاملتر است؟ فرمود: هر كه اخلاقش بهتر است.

گفتم: كدام مؤمن برتر است؟ فرمود آنكه مسلمين از دست و زبانش در امان باشند.

گفتم: كدام هجرت بهتر است؟ فرمود: از بدى هجرت كردن.

گفتم: كدام شب بهتر است؟ فرمود: نيمه امشب (كه در اختيار تست).

گفتم: كدام نماز بهتر است؟ فرمود: نماز با قنوت طولانى.

گفتم: كدام روزه بهتر است؟ فرمود: روزه واجب و در نزد خدا چند برابر پاداش است.

گفتم: كدام صدقه بهتر است؟ فرمود: از آدم كم مال در پنهانى.

گفتم: كدام زكاة بهتر است؟ فرمود: آن چيزى كه در نزد اهل خبره‏اش گرانترين و عاليترين و بهترين باشد.

گفتم كدام جهاد بهتر است؟ فرمود: جهادى كه خون مؤمن ريخته شود و اسبش پى گردد.

گفتم: كداميك از آيه‏هاى قرآن بزرگتر است؟ فرمود: آية الكرسى.

گفتم: صحف ابراهيم چيست؟ فرمود همه‏اش مثل بود از اين قبيل (اى شاه مقتدر گرفتار من ترا نفرستادمت كه مال دنيا را بر هم انباشته كنى بلكه فرستادمت تا دعاى مظلوم را از من بگردانى كه من دعاى مظلوم را رد نمى‏كنم اگر چه از كافر يا فاجر باشد).

و در آن امثالى بود: (عاقلى كه عقلش مقلوب نشده باشد وقت را سه قسمت ميكند: قسمتى براى مناجات با خدا، و ساعتى براى تفكر در آفريده‏هاى الهى، و قسمتى و ساعتى كه حساب خويشتن را نسبت باعمالى كه انجام داده برسد، و قسمتى كه نيازهاى حلال خويش از خور و خواب بپردازد، و عاقل بايد جز در يكى از سه حال نباشد: يا اندوختن توشه آخرت، يا كسب روزى، يا لذّت غير حرام، و عاقل بايد بوضع زمانه بصير باشد و به كار خود پردازد، و زبان خويش نگهدارد، و هر كه سخنان خود را از اعمال خود بداند جز در موارد لازم كم حرف ميزند).

گفتم: يا رسول الله (ص): صحف موسى در چه باره بود؟ فرمود: همه‏اش عبرت بود: (عجب از كسى كه به جهنم يقين دارد چگونه مى‏خندد، عجب از كسى كه بمرگ يقين دارد چگونه خوشحال مى‏شود، شگفتا از آنكه بدنيا و دگرگونيها و تحوّلاتش خبر دارد، و بآن دل ميبندد و مطمئن مى‏شود، شگفتا از كسى كه بحساب فردا ايمان دارد و عمل، نمى‏كند).

پرسيدم: يا رسول الله (ص) آيا در دنيا چيزى از آنچه در صحف ابراهيم و موسى بود باقى مانده بر آنچه بشما فرستاده شده؟ فرمود: بخوان (و رستگار است كسى كه خود را تزكيه كند، و نام خدا را بياد آرد و نماز گزارد، بلكه زندگى دنيا را برگزيند كه آخرت بهتر و باقى است، همانا اين (چهار آيه) در صحف ابراهيم و موسى بود).

گفتم: يا رسول الله مرا وصيّتى كن، فرمود: ترا به تقوى سفارش مى‏كنم كه در رأس همه كارهاى تست.

گفتم: يا رسول الله (ص) بيشتر بفرماييد: فرمود: بر تو باد به تلاوت قرآن و ذكر خداوند عزّ و جل كه تلاوت قرآن براى تو در آسمان ذكر و در زمين نور خواهد بود.

گفتم: يا رسول الله (ص) بيشتر بفرماييد، فرمود: بر تو باد به جهاد كه جهاد رهبانيّت امت من است.

گفتم: يا رسول الله بيشتر؟ فرمود: بر تو باد كه جز از خوبى سكوت كنى، كه اين كار شيطان را از تو براند و در كارهاى دينت ياريت نمايد.

گفتم: يا رسول الله بيشتر؟ فرمود: از خنده بسيار بپرهيز كه دل را مى‏ميراند، و روشنى چهره (آبرو) را ميبرد.

گفتم: يا رسول الله (ص): بيشتر؟ فرمود: به پائين‏تر از خود نگاه كن و به بالاتر از خود نظر مكن، كه اين كار وسيله بهترى است براى آنكه نعمتهاى خدا را بر خود كم ندانى.

گفتم: يا رسول الله (ص) بيشتر، فرمود: با خويشان صله كن گر چه از تو ببرند، و مسكينان را دوست بدار و با ايشان مجالست كن.

گفتم: يا رسول الله (ص)، بيشتر؟ فرمود: حق بگو گر چه تلخ باشد.

گفتم: يا رسول الله (ص) بيشتر؟ فرمود: در راه خدا از ملامت مردم مترس.

گفتم: بيشتر، فرمود: عيوب خودت ترا از عيبجويى مردم باز دارد و آنچه ميكنى بر آنها عيب مگير و همين عيب براى آدمى كافى است كه در مردم عيبهايى را ببيند كه در خود نمى‏بيند بعد دست به سينه‏ام نهاد و فرمود: عقلى چون تدبير و پارسايى چون خوددارى از گناه و حسبى چون خوشخويى وجود ندارد.)

مكارم الأخلاق (طبرسى، حسن بن فضل‏) ج‏2، ص: 448

آداب زندگى اسلامى، عبد الرحيم عقيقى بخشايشى

نوشتن دیدگاه

درباره سایت

 

allameh

 

در این سایت به موضوعات دینی و سؤالات و شبهاتی که از طرف افراد مختلف مطرح می شود، بر مبنای سیره و آثار علمای شیعه (با ذکر سند) پرداخته خواهد شد.

سایت دار آخرت از دوستداران مرحوم آیت الله العظمی سید محمد هادی میلانی رضوان الله علیه (متوفای 1354 هجری شمسی، مشهد مقدس) می باشد و به ذکر و انتشار زندگی پربرکت آن فقیه اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام و آثار و اندیشه های نورانی ایشان علاقمند است. در ضمن وابسته به بیت محترم آن بزرگوار نمی باشد.

نقل مطالب با رعایت امانت مانعی ندارد.

 

https://telegram.me/dareakherat

آخرین ها

IMAGE کلام امیرالمؤمنین درباره تعدی به حقوق مردم
شنبه, 22 اسفند 1394
    تذکر مرجعیت شیعه به حاکمان*   امیرالمؤمنین علی ابن ابی طالب علیه السلام فرمود:...
IMAGE زیارت امیرالمومنین علیه السلام در روز غدیر
پنج شنبه, 19 شهریور 1394
زیارتى است که به سندهاى معتبر از حضرت هادى علیه السّلام نقل شده است، که با آن‏...
IMAGE روز دحو الارض
چهارشنبه, 18 شهریور 1394
  طبق روايتي از امام رضا(ع) بيست‌ و پنجم ماه ذي‌القعده، روز دحوالارض* است. براي اين...
IMAGE جدیدترین آثار چاپ شده از آیت الله وحید خراسانی
یکشنبه, 29 آذر 1394
به اطلاع می رساند کتاب های: مصباح الهدی و سفینة النجاة، نفس نفیس خاتمیت، احکام...
IMAGE واکاوی اجمالی تبعات فکری کتاب «مکتب در فرایند تکامل»
چهارشنبه, 25 آذر 1394
پاییز سال ۱۳۸۶ بود که انتشار رسمی ترجمه کتاب «مکتب در فرایند تکامل» به بروز مباحث...
IMAGE سه کتاب تحقیقی دربارۀ امام سجاد علیه السلام
پنج شنبه, 05 آذر 1394
روایات تفسیری امام سجاد علیه السلام، محسن قمرزاده تهران: مؤسسه نبأ با همکاری...
IMAGE نامه امیرالمؤمنین به عثمان بن حنیف؛ حجتی بر حاکمان
شنبه, 01 اسفند 1394
نماینده مرجعیت شیعه در خطبه دوم نماز جمعه شهر مقدس کربلا که در صحن مظهر حضرت...
IMAGE پیام های حرکت جدید مرجعیت در عراق
دوشنبه, 19 بهمن 1394
سایت عتبه حسینی علیه السلام با اشاره به شروع طرح نظافت شهر مقدس کربلا از زباله در...
IMAGE وصیت نامه مهندس بازرگان
پنج شنبه, 01 بهمن 1394
سی ام دی ماه یادآور سالروز درگذشت مهندس مهدی بازرگان نخست وزیر دولت موقت انقلاب...
حرکت هیئت عزاداری مرجعیت شیعه
دوشنبه, 24 اسفند 1394
    مراسم سوگواری شهادت حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیها) امروز (۱۳۹۴/۱۲/۲۳) در...
IMAGE مقام حضرت فاطمه سلام الله علیها و منزلت خدمتگزارانش
جمعه, 21 اسفند 1394
    بیانات آیت الله وحید خراسانی/ ۲۸ جمادى الأولى ۱۴۳۷  مطابق با ۱۸ اسفند ۱۳۹۴  ...
IMAGE ناله سوزان امیرالمؤمنین علیه السلام
دوشنبه, 03 اسفند 1394
    بیانات آیت الله وحید خراسانی به مناسبت شهادت حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها...
IMAGE شبهه ای پیرامون قیام حضرت مهدی علیه السلام
سه شنبه, 20 بهمن 1394
پرسش: سلام علیکم، در جلسه‌ای که اساتید سطوح عالی و خارج حوزه علمیه قم حضور...
IMAGE توصیه های هشت گانه مرجعیت شیعه به جوانان
چهارشنبه, 30 دی 1394
حضرت آیت الله سیستانی در پاسخ به نامه جمعی از جوانان که از معظم له درخواست نصیحت...
IMAGE توضیحی درباره بازی "کلش اف کلنز"
یکشنبه, 27 دی 1394
چندی پیش دفتر آیت الله سیستانی، نظر معظم له را درباره بازی "کلش اف کلنز" (clash of clans) و...